Cảnh báo sớm phải đi cùng hành động cụ thể
El Niño là hiện tượng khí hậu gắn với sự ấm lên định kỳ của nước biển bề mặt ở vùng xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, có thể làm thay đổi thời tiết và gia tăng rủi ro thiên tai tại Việt Nam.
Với El Niño Việt Nam được dự báo duy trì cường độ mạnh vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027, điều đáng lo không chỉ là nắng nóng mà còn là hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn và nguy cơ cháy rừng. Ngày 30/10/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Chỉ thị 39/CT-TTg, yêu cầu bộ, ngành và địa phương chủ động ứng phó, bảo đảm nguồn nước và chuẩn bị phương án theo từng địa bàn. Đây là hướng đi cần thiết: cảnh báo chỉ có giá trị khi được chuyển thành việc kiểm kê nguồn nước, xác định nhóm dễ bị ảnh hưởng, phân công trách nhiệm đến cấp xã và dự trù nguồn cấp thay thế. Chính quyền cũng cần tính toán khả năng cấp nước suốt mùa khô để điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu sản xuất và diện tích canh tác, thay vì chờ thiếu hụt rồi mới xoay xở.
Cà Mau chuẩn bị nước khẩn cấp cho hộ dân
Ở Cà Mau, nơi nhiều cộng đồng nông thôn thường thiếu nước vào mùa khô, kế hoạch ứng phó 2026–2027 đặt nước sinh hoạt lên hàng đầu. Tỉnh dự báo El Niño có thể rất mạnh từ tháng 10 đến tháng 12/2026, với xác suất lên tới 98%, và duy trì cường độ cao trong những tháng đầu năm 2027, có thể kéo dài đến đầu mùa hè. Tỷ lệ này không đồng nghĩa mọi nơi chắc chắn thiếu nước, nhưng đủ để chính quyền chuẩn bị cho kịch bản xấu.
Các xã Biển Bạch, Khánh Lâm, Khánh An và Nguyễn Phích, cùng những khu dân cư từng thiếu nước trong các mùa khô trước, được ưu tiên rà soát. Tỉnh dự kiến lập điểm cấp nước dự phòng; nếu thiếu hụt nghiêm trọng, nước sẽ được chở bằng xe bồn, sà lan hoặc phương tiện phù hợp đến các điểm cấp tập trung và trạm tạm. Hộ dân, nhất là gia đình dễ bị tổn thương, cũng cần chuẩn bị dụng cụ trữ nước trước khi mùa mưa kết thúc và sử dụng tiết kiệm. Đây là bước ứng phó hạn hán thiết thực, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc cập nhật đúng danh sách hộ nguy cơ và đưa nước đến nơi cần trước khi nguồn dự trữ cạn.
Thiếu nước Mekong có thể kéo hạn mặn đến sớm
Nguy cơ ở đồng bằng sông Cửu Long không chỉ đến từ thời tiết tại chỗ. Mưa thiếu hụt trên lưu vực, dòng chảy thượng nguồn giảm và dung tích Biển Hồ thấp đang làm tăng khả năng thiếu nước Mekong cũng như hạn mặn đồng bằng xuất hiện sớm trong mùa khô 2026–2027. Dòng chảy tại trạm Kra-chê ở Campuchia đạt khoảng 12,5 tỷ m³, thấp hơn trung bình nhiều năm 52% và giảm 62% so với cùng kỳ năm trước. Xu thế suy giảm được dự báo tiếp tục trong nửa đầu tháng 11/2026 khi mưa bổ sung còn hạn chế.
Các con số này là cảnh báo cho việc chuẩn bị, không phải lời khẳng định mọi khu vực sẽ chịu mức thiếu nước như nhau. Địa phương cần tranh thủ lấy và tích trữ nước ngọt khi điều kiện thuận lợi, đồng thời sắp xếp lịch xuống giống vụ Đông Xuân theo khả năng cấp nước. Làm sớm giúp giảm nguy cơ thiếu nước tưới và hạn chế việc nông hộ phải thay đổi kế hoạch trong lúc mùa khô đã bắt đầu. Cùng lúc, rà soát công trình thủy lợi và theo dõi ranh mặn cần được duy trì để quyết định điều tiết nước sát tình hình thực tế.
Miền Trung chọn giữ nước thay vì phát điện
Tại Quảng Ngãi, đơn vị vận hành thủy điện Đakđrinh đã dừng phát điện từ Chủ nhật trước đó để giữ nước, ưu tiên cấp cho cộng đồng hạ lưu sông Trà Khúc, sản xuất nông nghiệp và hoạt động công nghiệp tại Khu kinh tế Dung Quất. Lượng nước về hồ gần đây trung bình chỉ khoảng 20 m³ mỗi giây; mực hồ ở mức 377 m, chỉ cao hơn ngưỡng chết 2 m. Quyết định này cho thấy hồ chứa đang phải phục vụ đồng thời nhiều nhu cầu thiết yếu, thay vì chỉ tập trung vào sản lượng điện.
Đà Nẵng cũng đã đề nghị các đơn vị thủy điện ưu tiên tích trữ nước đến hết năm 2026, trong bối cảnh mùa khô 2027 có thể tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Lịch phát điện tại Đakđrinh sẽ được điều chỉnh từ tháng sau theo tình hình nguồn nước thực tế. Ưu tiên tích trữ là lựa chọn hợp lý khi lượng mưa miền Trung được dự báo thấp hơn trung bình, nhưng cần đi kèm theo dõi mực hồ và phối hợp minh bạch giữa đơn vị vận hành với người dùng phía hạ lưu. Nếu không, xung đột giữa nước sinh hoạt, tưới tiêu, công nghiệp và phát điện sẽ chỉ chuyển từ hồ chứa sang cộng đồng.
Kết luận, ứng phó hiệu quả không thể chỉ dựa vào một công trình hay một mệnh lệnh. Cần kết nối dự báo với kế hoạch cấp nước cụ thể, bảo vệ nhóm dễ tổn thương và điều chỉnh sản xuất theo nguồn nước có thật. El Niño đang tạo sức ép, nhưng mức độ thiệt hại còn phụ thuộc vào việc các địa phương chuẩn bị sớm và phối hợp đến đâu.
