Không chỉ tư vấn, dự án phải tạo ra nhà máy có thể vận hành
Nhà máy thông minh là mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ số và tự động hóa để cải thiện quy trình, hỗ trợ ra quyết định và nâng cao hiệu quả vận hành tại cơ sở sản xuất. Đây là trọng tâm của dự án ODA mà Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân vừa trao đổi trực tuyến với Bộ Doanh nghiệp vừa và nhỏ và khởi nghiệp Hàn Quốc (MSS). Chương trình dự kiến triển khai trong bốn năm, từ 2026 đến 2029. Dự án nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực sản xuất, nhưng giá trị của nó sẽ không nằm ở số buổi tư vấn hay thiết bị được bàn giao. Thước đo đúng là doanh nghiệp có vận hành được giải pháp sau khi chuyên gia rời đi hay không. Bộ trưởng cũng đề nghị làm rõ cách duy trì kết quả sau khi tài trợ kết thúc, một yêu cầu cần thiết để tránh những mô hình chỉ tồn tại trên giấy.
Hỗ trợ 30 doanh nghiệp theo sát quy trình sản xuất
Dự án dự kiến hỗ trợ 30 doanh nghiệp sản xuất cải tiến quy trình, đồng thời đào tạo khoảng 150 nhân lực chuyên môn về chuyển đổi số. Cách kết hợp này hợp lý: công nghệ khó tạo ra thay đổi bền vững nếu người lao động không biết vận hành, còn đào tạo sẽ thiếu sức nặng nếu không gắn với vấn đề cụ thể trên dây chuyền. Hỗ trợ doanh nghiệp vì thế cần bắt đầu từ những công đoạn đang gây lãng phí thời gian, vật tư hoặc công sức, thay vì áp dụng một gói giải pháp giống nhau cho tất cả. Bộ trưởng đề nghị xác định rõ tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp và công nghệ phù hợp với từng khâu sản xuất. Đây là điểm then chốt để nguồn lực đến đúng nơi có khả năng tiếp nhận, thử nghiệm và tiếp tục đầu tư, thay vì dàn trải cho các cơ sở chưa sẵn sàng.
Trung tâm công nghệ giúp doanh nghiệp thử trước khi áp dụng
Trung tâm trình diễn và kiểm chứng là phần có thể biến khái niệm nhà máy thông minh thành trải nghiệm cụ thể. Tại đây, doanh nghiệp có thể tiếp cận, thử nghiệm và đánh giá giải pháp công nghệ trước khi đưa vào hoạt động thực tế. Cách làm này giúp giảm rủi ro chọn công nghệ không phù hợp với quy mô hoặc đặc điểm sản xuất. Phía Hàn Quốc dự kiến hỗ trợ thiết kế, thiết bị, phần mềm, chuyển giao công nghệ và đào tạo đội ngũ vận hành trung tâm; phía Việt Nam phối hợp chuẩn bị địa điểm, hạ tầng và nhân lực. Tuy nhiên, trung tâm chỉ có ích nếu các giải pháp được kiểm chứng gắn với nhu cầu thật của doanh nghiệp, thay vì dừng ở trình diễn. Kết quả thử nghiệm cũng cần đủ rõ để doanh nghiệp biết nên đầu tư tiếp vào đâu và có thể nhân rộng mô hình như thế nào.
Thành công phụ thuộc vào khả năng duy trì sau tài trợ
Dự án còn hướng tới xây dựng lộ trình sản xuất thông minh cho doanh nghiệp tại địa phương, qua đó nối hỗ trợ trước mắt với kế hoạch chuyển đổi dài hạn. Nếu được thiết kế sát thực tế, các mô hình có thể giúp doanh nghiệp nâng năng suất, tối ưu quy trình và cải thiện năng lực cạnh tranh. Nhưng mục tiêu ấy đòi hỏi lựa chọn công nghệ theo từng công đoạn, tiêu chí thụ hưởng minh bạch và kế hoạch để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư sau khi dự án kết thúc. Bước tiếp theo là thành lập nhóm công tác chung và chuẩn bị tài liệu cho cuộc làm việc trực tiếp dự kiến vào giữa tháng 11. Đây là cơ hội để hai bên chốt cách triển khai trước giai đoạn 2026–2029. Kết luận, vốn ODA Hàn Quốc chỉ tạo tác động lâu dài khi doanh nghiệp làm chủ được quy trình mới; trung tâm và khóa đào tạo phải phục vụ mục tiêu đó, không trở thành đích đến tự thân.
