Từ hỗ trợ chuyển đổi số đến nhà máy có thể vận hành
Nhà máy thông minh là cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ số và dữ liệu để cải tiến quy trình, nâng năng suất và vận hành hiệu quả hơn. Dự án ODA Hàn Quốc hướng tới biến khái niệm đó thành những mô hình thực tế cho doanh nghiệp sản xuất Việt Nam, thay vì dừng ở tư vấn hay kế hoạch trên giấy. Ngày 06/11/2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm việc trực tuyến với Bộ Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Khởi nghiệp Hàn Quốc về dự án. Kế hoạch dự kiến kéo dài bốn năm, từ 2026 đến 2029, với bốn trụ cột: lập trung tâm trình diễn và kiểm chứng, cải tiến quy trình cho khoảng 30 doanh nghiệp, đào tạo khoảng 150 nhân lực chuyển đổi số và xây dựng lộ trình hướng tới sản xuất thông minh tại địa phương. Điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô danh nghĩa, mà ở yêu cầu tạo ra nhà máy có thể vận hành, áp dụng và nhân rộng. Nếu lựa chọn đúng công đoạn và bài toán, hỗ trợ này có thể giúp doanh nghiệp tăng năng suất, giảm lãng phí và cải thiện sức cạnh tranh.
Trung tâm phải là nơi thử nghiệm, không chỉ để trưng bày
Trung tâm trình diễn và kiểm chứng có thể là mắt xích quyết định giữa công nghệ mới và dây chuyền đang hoạt động. Doanh nghiệp có thể tiếp cận thiết bị, phần mềm và giải pháp nhà máy thông minh, quan sát cách chúng vận hành rồi thử nghiệm mức độ phù hợp trước khi cân nhắc đầu tư. Cách làm này đặc biệt hữu ích với cơ sở chưa đủ nguồn lực để tự thử nhiều công nghệ trên dây chuyền thật. Phía Hàn Quốc dự kiến hỗ trợ thiết kế, trang bị thiết bị và phần mềm, đào tạo nhân lực vận hành trung tâm, đồng thời chuyển giao công nghệ phục vụ phát triển nhà máy thông minh. Tuy vậy, trung tâm chỉ tạo giá trị nếu các thử nghiệm gắn với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp, chẳng hạn một công đoạn đang gây tắc nghẽn hoặc khó kiểm soát chất lượng. Một không gian trưng bày công nghệ, nếu thiếu cơ chế kiểm chứng và hướng dẫn ứng dụng, sẽ khó giúp doanh nghiệp quyết định đầu tư.
Chọn đúng doanh nghiệp và công nghệ mới quyết định hiệu quả
Hỗ trợ cải tiến sản xuất cho 30 doanh nghiệp là mục tiêu hữu hạn, vì vậy tiêu chí lựa chọn cần rõ ràng và gắn với khả năng triển khai. Không phải nhà máy nào cũng cần cùng một giải pháp: nơi cần cải thiện theo dõi dữ liệu có thể không cần tự động hóa toàn dây chuyền, trong khi cơ sở khác có thể ưu tiên kiểm soát chất lượng hoặc tối ưu quy trình. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị làm rõ mục tiêu và nội hàm mô hình nhà máy thông minh, tiêu chí chọn doanh nghiệp, công nghệ áp dụng, khả năng duy trì kết quả sau dự án và hiệu quả sử dụng kinh phí. Đây là những câu hỏi thiết thực, bởi một giải pháp được tài trợ nhưng không phù hợp với công đoạn sản xuất sẽ khó đem lại lợi ích lâu dài. Dự án cũng cần giúp doanh nghiệp có lộ trình tiếp tục đầu tư sau khi hỗ trợ kết thúc, thay vì tạo ra những mô hình chỉ hoạt động trong thời gian thí điểm.
Đào tạo nhân lực và bảo đảm kết quả không dừng ở thí điểm
Đào tạo khoảng 150 nhân lực chuyên môn về chuyển đổi số là phần không thể tách rời khỏi thiết bị và phần mềm. Công nghệ chỉ cải thiện sản xuất khi có người biết vận hành, đọc dữ liệu, xử lý sự cố và điều chỉnh quy trình. Nếu thiếu năng lực nội bộ, doanh nghiệp có nguy cơ phụ thuộc vào hỗ trợ bên ngoài hoặc không duy trì được giải pháp sau khi dự án kết thúc. Việt Nam dự kiến phối hợp cung cấp địa điểm, hạ tầng, nhân lực vận hành trung tâm, thực hiện thủ tục liên quan và lựa chọn doanh nghiệp tham gia. Bước tiếp theo là thành lập nhóm công tác chung và chuẩn bị tài liệu cho cuộc làm việc trực tiếp vào giữa tháng 11. Những quyết định về công nghệ ưu tiên, cách đánh giá kết quả và kế hoạch duy trì cần được cụ thể hóa trước khi triển khai rộng. Dự án có thể tạo động lực cho sản xuất thông minh nếu trung tâm thực sự giúp doanh nghiệp thử nghiệm, nhân lực được đào tạo gắn với nhu cầu nhà máy, còn các mô hình thí điểm chứng minh được hiệu quả. Đó mới là thước đo thuyết phục cho một chương trình hỗ trợ chuyển đổi số.
