Đào tạo nghề chỉ có giá trị khi mở ra sinh kế
Đào tạo nghề là quá trình trang bị kiến thức và kỹ năng thực hành để người học có thể đảm nhận công việc cụ thể, đáp ứng nhu cầu tuyển dụng hoặc tạo sinh kế tại nơi mình sinh sống. Với lao động dân tộc thiểu số, hiệu quả của chương trình nên được đo bằng cơ hội việc làm và thu nhập bền vững, không chỉ bằng số người hoàn thành khóa học. Thái Nguyên đã đào tạo nghề cho 60.926 lao động dân tộc thiểu số trong giai đoạn 2021–2025. Cùng thời kỳ, số lao động dân tộc thiểu số có việc làm tăng từ 375.773 người năm 2021 lên 406.497 người năm 2025. Quy mô này đáng chú ý, nhưng con số tuyển sinh chỉ trở thành tiến bộ thực chất khi kỹ năng được học phù hợp với công việc sẵn có. Vì vậy, liên kết cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, ngành kinh tế và nhu cầu từng địa phương cần là thước đo trung tâm.

Học nghề vùng cao cần gần dân, sát sinh kế
Ở vùng cao, khoảng cách đến lớp học có thể làm tăng thời gian và chi phí đi lại, trở thành rào cản với người muốn học nghề. Thái Nguyên chọn cách tổ chức lớp ngay tại thôn, bản để giảm gánh nặng đó. Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên Đồng Hỷ đang mở lớp hướng dẫn người dân tộc thiểu số trồng và chế biến chè. Đây là lựa chọn có ý nghĩa vì kỹ năng được dạy gắn với sản phẩm quen thuộc và sinh kế tại chỗ. Các khóa học còn có thể chuẩn bị nhân lực cho du lịch cộng đồng, lĩnh vực tỉnh đang chú trọng phát triển. Cách làm này khiến học nghề vùng cao gần hơn với đời sống: người học không nhất thiết phải rời quê để tìm một nghề xa lạ, còn địa phương có cơ hội giữ lại giá trị từ nông nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, chương trình cần cập nhật theo đầu ra thực tế, thay vì mặc định rằng đào tạo xong thì việc làm sẽ tự xuất hiện.

Mục tiêu tuyển sinh phải đi cùng đầu ra việc làm
Lào Cai đặt mục tiêu tuyển sinh, đào tạo hơn 29.500 người đến năm 2026, trong đó hỗ trợ học nghề cho 7.000 lao động nông thôn, chủ yếu là người dân tộc thiểu số. Tính đến ngày 10/10, tỉnh ghi nhận 2.991 người theo học trình độ cao đẳng, 5.324 người ở trình độ trung cấp và 17.362 người tham gia chương trình sơ cấp, đào tạo dưới ba tháng. Những con số này cho thấy quy mô đào tạo đa dạng, nhưng mục tiêu tuyển sinh cần được đặt cạnh khả năng tìm việc sau khóa học. Trường Cao đẳng nghề Yên Bái tăng hợp tác với doanh nghiệp trong tỉnh và ở Hải Phòng, Phú Thọ, Bắc Ninh để phối hợp đào tạo, thực tập và tuyển dụng. Khoảng 60–70% học viên các nghề như công nghệ ô tô, điện công nghiệp, cơ khí, công nghệ thông tin và hướng dẫn du lịch tìm được việc ngay sau tốt nghiệp, với thu nhập từ 7 triệu đồng mỗi tháng trở lên. Đây là tín hiệu cho thấy việc làm địa phương và kết nối tuyển dụng cần được tính ngay từ lúc xây dựng khóa học.

Phú Thọ đặt nhu cầu doanh nghiệp làm điểm xuất phát
Phú Thọ đang chuyển hướng từ đào tạo theo năng lực sẵn có của cơ sở giáo dục nghề nghiệp sang đào tạo dựa trên nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động. Đây là lựa chọn hợp lý khi các khu công nghiệp phát triển và cần nhiều lao động có kỹ năng. Nếu chương trình chỉ xoay quanh ngành nghề mà trường thuận tiện mở lớp, người học có thể tốt nghiệp nhưng vẫn thiếu kỹ năng mà nhà tuyển dụng cần. Hỗ trợ học phí giúp học sinh hoàn cảnh khó khăn tiếp tục học nghề, giảm áp lực chi tiêu cho gia đình. Theo chính sách Phú Thọ áp dụng giai đoạn 2026–2030, người đủ điều kiện có thể được hỗ trợ 800.000 đồng mỗi tháng; thời gian hỗ trợ tối đa là 20 tháng ở trình độ trung cấp và 30 tháng ở trình độ cao đẳng. Tỉnh đặt mục tiêu tỷ lệ có việc làm sau đào tạo đạt ít nhất 85% trong giai đoạn này. Để mục tiêu có sức nặng, cần công khai kết quả tuyển dụng và duy trì đặt hàng đào tạo từ doanh nghiệp.

Đo thành công bằng việc làm bền vững
Ba địa phương cho thấy một hướng đi đáng theo đuổi: mở rộng quy mô nhưng không tách đào tạo khỏi nơi tuyển dụng. Thái Nguyên đưa lớp học đến thôn bản và gắn nội dung với chè, du lịch cộng đồng; Lào Cai đặt mục tiêu hỗ trợ người học đồng thời tăng hợp tác thực tập, tuyển dụng; Phú Thọ chuyển chương trình theo nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường. Bước tiếp theo cần là duy trì đơn đặt hàng đào tạo và theo dõi người học sau tốt nghiệp. Trường Cao đẳng nghề Yên Bái dự kiến tiếp tục tuyển sinh theo đặt hàng của doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp điện tử, nông nghiệp và thủy điện. Đó là cách để quy mô đào tạo chuyển thành năng lực đáp ứng công việc, thay vì dừng lại ở chỉ tiêu đầu vào. Với lao động dân tộc thiểu số, thành công không chỉ là có chứng chỉ, mà là có lựa chọn nghề nghiệp phù hợp, cơ hội làm việc ổn định và khả năng cải thiện sinh kế ngay tại quê nhà.






