Lộ trình sửa chương trình và sách giáo khoa
Lộ trình giáo dục là kế hoạch theo từng mốc để rà soát chương trình, hoàn thiện sách giáo khoa và đưa những thay đổi vào trường học, giúp học sinh, giáo viên và gia đình có thời gian chuẩn bị. Sáng 31-10, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình trước Quốc hội về các vấn đề giáo dục, trong đó có chương trình, sách giáo khoa và thi cử.
Theo kế hoạch được Bộ trưởng nêu, việc sửa đổi chương trình giáo dục dự kiến hoàn thành trong năm 2026; bộ sách giáo khoa sẽ được sửa đổi, hoàn thiện trong năm 2027, trước khi sử dụng thống nhất từ năm học 2028-2029. Đây là một mốc đáng chú ý, nhưng lịch trình chỉ có ý nghĩa nếu nội dung sửa đổi được công bố đủ sớm và triển khai nhất quán. Đại biểu Quốc hội đã lưu ý rằng những bất cập về thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp cần được rà soát đồng bộ.
Vì vậy, đổi mới sách giáo khoa không nên chỉ được đánh giá bằng việc hoàn thành đúng hạn. Chất lượng cần thể hiện ở sự ăn khớp giữa chương trình và sách, hướng dẫn rõ ràng cho giáo viên, cùng khả năng giúp nhà trường tổ chức dạy học ổn định thay vì liên tục ứng phó với thay đổi.
Sách miễn phí là lợi ích thiết thực, nhưng cần chuẩn bị kỹ
Theo chỉ đạo của Thủ tướng, sách giáo khoa dự kiến được cung cấp miễn phí cho học sinh từ năm học 2028-2029, sớm hơn một năm so với lộ trình trước đó. Với gia đình, đây là lợi ích cụ thể, giảm gánh nặng phải chuẩn bị sách cho mỗi năm học. Chính sách cũng giúp mốc sử dụng thống nhất gắn với một thay đổi mà người học có thể cảm nhận trực tiếp.
Tuy nhiên, miễn phí chỉ là cam kết có giá trị khi sách đến tay học sinh đúng lúc, đủ số lượng và phù hợp với chương trình mới. Việc hoàn thiện bộ sách trong năm 2027 tạo khoảng thời gian để chuẩn bị, nhưng cũng đặt ra yêu cầu công khai thông tin và tổ chức cung ứng đáng tin cậy. Nếu thiếu sự phối hợp, lợi ích dự kiến có thể bị giảm bởi tình trạng chậm trễ hoặc thiếu sách.
Nỗi lo về chi phí và áp lực học tập cũng nằm trong đề nghị của đại biểu về một phương án thi thực chất, công bằng, giảm áp lực cho học sinh và chi phí cho gia đình, xã hội. Bởi vậy, chính sách sách miễn phí và việc rà soát thi cử nên được xem như những phần liên quan của cùng một mục tiêu: làm cho giáo dục dễ tiếp cận hơn mà không đánh đổi chất lượng.
Đổi mới thi cử phải đi cùng chống gian lận
Về thi cử, Bộ trưởng cho biết Bộ đã rà soát những vấn đề phát sinh trong thực tế và nghiên cứu giải pháp vừa nâng cao chất lượng kỳ thi, vừa kiểm soát gian lận, tiêu cực. Bộ cũng tham mưu Thủ tướng ban hành chỉ thị tăng cường chống gian lận trong thi cử và đánh giá kết quả học tập. Đây là tín hiệu cần thiết, bởi một kỳ thi chỉ tạo được niềm tin khi kết quả phản ánh đúng năng lực và quy định được áp dụng công bằng.
Dù vậy, chống gian lận thi cử không thể dừng ở việc siết kiểm tra vào ngày thi. Việc đánh giá kết quả học tập cũng cần được bảo vệ, còn thay đổi trong tuyển sinh và tổ chức kỳ thi phải được thông báo đủ sớm để trường học, giáo viên và gia đình chủ động. Đại biểu Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu đánh giá tác động và tránh để học sinh, phụ huynh phải chờ quy định mới mỗi mùa thi.
Các ý kiến tại Quốc hội bao quát sáu nhóm vấn đề, từ cơ sở vật chất, biên chế và chính sách nhà giáo đến chương trình, sách giáo khoa, thi cử, an toàn trường học và đào tạo nhân lực. Điều đó cho thấy lịch sửa chương trình chỉ là một phần trong bài toán rộng hơn: cải cách phải đồng bộ, có giải trình và đặt trải nghiệm thực tế của người học ở trung tâm.
Kết luận: giữ đúng mốc là chưa đủ
Các mốc 2026, 2027 và năm học 2028-2029 tạo thành lộ trình giáo dục rõ ràng: hoàn thành sửa chương trình, hoàn thiện sách giáo khoa, rồi triển khai thống nhất và cấp sách miễn phí. Cùng lúc, việc rà soát thi cử và ban hành chỉ thị chống gian lận cho thấy Bộ đang xử lý cả chất lượng lẫn tính công bằng.
Thước đo cuối cùng không phải là kế hoạch được công bố đúng hạn, mà là học sinh có tài liệu phù hợp, giáo viên đủ thời gian chuẩn bị và kỳ thi được tổ chức minh bạch. Nếu các mốc được giữ đi kèm thông tin sớm, thực thi nhất quán và trách nhiệm rõ ràng, đợt sửa đổi mới có thể tạo sự ổn định mà đại biểu và nhà trường đang mong đợi.
