Lộ trình phải bắt đầu từ chương trình
Đổi mới chương trình giáo dục là quá trình rà soát, chỉnh sửa nội dung và yêu cầu học tập trước khi hoàn thiện một bộ sách giáo khoa dùng thống nhất trên toàn quốc. Sáng 31-10, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình trước Quốc hội về những vấn đề đại biểu nêu trong phiên thảo luận kinh tế - xã hội.
Thứ tự công việc được xác định rõ: hoàn thành sửa đổi chương trình trong năm 2026, hoàn thiện bộ sách giáo khoa trong năm 2027, rồi đưa sách vào sử dụng thống nhất từ năm học 2028–2029. Đây là cách làm hợp lý: sách cần được xây dựng trên nền chương trình đã chốt, thay vì để giáo viên và học sinh tiếp tục chịu tác động của những điều chỉnh chồng chéo. Bộ cho biết kế hoạch rà soát, sửa đổi và hoàn thiện đồng bộ đã được ban hành, trong bối cảnh nội dung này có chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao và nghị quyết của Chính phủ.
Mốc thống nhất chỉ có ý nghĩa nếu sách đến được với học sinh
Việc chốt thời điểm triển khai giúp nhà trường có cơ sở chuẩn bị, nhưng hạn chót trên giấy chưa bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ. Bộ sách giáo khoa thống nhất dự kiến sử dụng từ năm học 2028–2029; theo chỉ đạo của Thủ tướng, sách cũng sẽ được cung cấp miễn phí cho học sinh từ năm học này, sớm hơn một năm so với nghị quyết và nghị định của Chính phủ. Với gia đình, đây là lợi ích thiết thực; với ngành giáo dục, đó là cam kết cần được chuyển thành khâu phát hành và cung ứng đến từng trường.
Mốc triển khai còn phải gắn với điều kiện dạy học. Bộ trưởng nhấn mạnh xây đủ trường, lớp và bảo đảm đủ giáo viên là yêu cầu hàng đầu để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục. Nếu thiếu những điều kiện này, một bộ sách thống nhất có thể tạo ra chuẩn chung nhưng chưa chắc bảo đảm trải nghiệm học tập đồng đều. Vì vậy, việc chuẩn bị đội ngũ, cơ sở vật chất và hướng dẫn sử dụng cần đi cùng tiến độ biên soạn, không thể đợi đến sát năm học mới bắt đầu.
Chống gian lận thi cử cần đi cùng đổi mới
Phần giải trình không chỉ nói về chương trình và sách giáo khoa. Bộ trưởng cho biết Bộ đã rà soát các vấn đề phát sinh trong thực tiễn thi cử, đồng thời hướng tới nâng cao chất lượng đánh giá và kiểm soát tiêu cực. Bộ cũng đã tham mưu Thủ tướng ban hành chỉ thị tăng cường biện pháp chống gian lận thi cử và trong đánh giá kết quả học tập.
Đây là mối nối quan trọng: nếu chương trình thay đổi mà cách đánh giá vẫn khuyến khích học thuộc hoặc tạo kẽ hở cho gian lận, cải cách sẽ khó đạt mục tiêu. Chỉ thị là bước định hướng, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào quy định cụ thể, cách tổ chức kỳ thi và việc thực thi nhất quán. Các mốc về chương trình và sách giáo khoa đã rõ; thách thức tiếp theo là biến cam kết chống gian lận thành quy trình đủ chặt, đồng thời bảo đảm đánh giá phản ánh đúng năng lực học sinh.
Tiến độ là cam kết, chất lượng mới là thước đo
Lộ trình ba bước — sửa chương trình năm 2026, hoàn thiện sách trong năm 2027 và áp dụng từ năm học 2028–2029 — tạo ra thời hạn để các bên cùng chuẩn bị. Nhưng thành công không nên chỉ được tính bằng việc kịp phát hành một bộ sách. Cần xem nội dung có nhất quán với chương trình, giáo viên có đủ thời gian làm quen, học sinh có được tiếp cận sách miễn phí đúng lúc và kỳ thi có hạn chế được gian lận hay không.
Vì thế, việc sửa chương trình trước rồi mới hoàn thiện sách là hướng đi có cơ sở, còn sách giáo khoa thống nhất và miễn phí từ năm học 2028–2029 là mục tiêu đáng chú ý với người học. Tuy nhiên, chỉ khi bảo đảm đủ trường lớp, giáo viên và cơ chế đánh giá đáng tin cậy, các mốc này mới chuyển thành cải thiện thực chất. Tiến độ cần được công khai, nhưng chất lượng triển khai mới là căn cứ để đánh giá cuộc đổi mới.
