Phê duyệt mở đường, chưa phải cam kết nhập điện cuối cùng
Dự án VMS là kế hoạch kết nối điện tái tạo từ Việt Nam qua Malaysia để cung cấp cho Malaysia và Singapore, với mục tiêu đưa tối đa 1,3 GW điện vào thị trường Singapore. Đây là một bước tiến đáng kể cho tham vọng xuất khẩu điện tái tạo của Việt Nam, nhưng chấp thuận có điều kiện chưa đồng nghĩa với việc dự án đã hoàn tất các phê duyệt hay sẵn sàng vận hành. Ngày 26/10, tại phiên khai mạc Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore 2026, các bên nhận văn bản chấp thuận có điều kiện của Cục Quản lý Năng lượng Singapore (EMA). Văn bản tạo cơ sở để liên danh tiếp tục phát triển dự án theo các yêu cầu pháp lý và dự án còn phải đáp ứng. Vì vậy, tín hiệu tích cực này nên được nhìn nhận như cánh cửa vừa mở, chứ chưa phải hợp đồng bảo đảm dòng điện sẽ sớm đi qua biên giới.
Mô hình ba nước có thể thay đổi cách Việt Nam xuất khẩu điện
Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô nhập khẩu điện sạch dự kiến, mà còn là cách tổ chức dòng điện. Theo phương án, dự án khai thác điện gió ngoài khơi tại Việt Nam, kết hợp điện mặt trời và hệ thống lưu trữ bằng pin tại Malaysia. Điện được truyền qua Malaysia để phục vụ cả hai thị trường; Malaysia vừa sử dụng một phần, vừa làm điểm trung chuyển sang Singapore. Chính cấu trúc này khiến VMS khác một thỏa thuận mua bán song phương thông thường: điện Việt Nam Singapore phụ thuộc vào hạ tầng và sự phối hợp của ba quốc gia. Dự án có thể góp phần tăng kết nối năng lượng khu vực và thúc đẩy Lưới điện ASEAN, nhưng cũng đòi hỏi các bên xử lý đồng bộ nhiều điều kiện kỹ thuật, pháp lý và quản lý. Cơ hội kết nối là có thật; mức độ khả thi sẽ chỉ rõ hơn khi các khâu ấy được hoàn tất.
Từ thỏa thuận phát triển đến những mốc cần kiểm chứng
Chấp thuận được xây dựng trên nền tảng Thỏa thuận phát triển chung ký tháng 5/2025 giữa liên danh VMS — gồm PTSC và Sembcorp Utilities — với liên danh MY Energy Consortium của Malaysia gồm TNB và PETRONAS. Sau khi ký thỏa thuận, các bên đã triển khai công việc kỹ thuật, thương mại và phối hợp với cơ quan chức năng tại ba nước. Lộ trình tiếp theo mới là thước đo thực chất: PTSC dự kiến khảo sát thềm lục địa Việt Nam trong tháng 11, rồi hoàn thiện thiết kế kỹ thuật và phương án tài chính; quyết định đầu tư cuối cùng cho giai đoạn một được dự kiến vào năm 2029. Mục tiêu là hiện thực hóa dòng điện sạch xuyên biên giới đầu tiên vào năm 2035. Các mốc này cho thấy dự án còn một chặng chuẩn bị dài, nên cần theo dõi tiến độ thay vì xem phê duyệt hiện tại là kết quả cuối cùng.
Ý nghĩa lớn, nhưng thành công nằm ở khâu thực thi
VMS có thể tạo tiền lệ cho các dự án điện xuyên biên giới trong khu vực: nguồn tái tạo của Việt Nam không chỉ hướng tới thị trường trong nước mà còn có thể tham gia một mạng lưới cung ứng rộng hơn. Singapore từng cấp thư phê duyệt có điều kiện cho phép nhập khẩu 1,2 GW điện gió từ Việt Nam vào năm 2023; bước đi mới tiếp tục củng cố hướng hợp tác này, song quy mô tham vọng không thể thay thế các quyết định đầu tư và thỏa thuận liên chính phủ cần thiết. Với Việt Nam, lợi ích chiến lược nằm ở khả năng hình thành hành lang truyền tải và mở rộng đầu ra cho năng lượng tái tạo. Nhưng điều đó chỉ thành hiện thực nếu khảo sát, thiết kế, tài chính, hạ tầng và các yêu cầu phê duyệt đều tiến triển đúng hướng. Kết luận hợp lý lúc này là lạc quan có điều kiện: Singapore đã bật đèn xanh cho bước phát triển tiếp theo, còn triển vọng xuất khẩu điện tái tạo vẫn phải được chứng minh qua từng cột mốc.
