Tín hiệu ngoại giao mới chưa đồng nghĩa với ngừng chiến
Đàm phán Nga–Ukraine là tiến trình ngoại giao nhằm tìm cách chấm dứt xung đột, trong đó các bên trao đổi về ngừng bắn, bảo đảm an ninh và những điều kiện cho một trật tự hậu chiến. Việc Moscow đồng ý về nguyên tắc nối lại đàm phán ba bên với Kiev và Washington tạo ra cơ hội đáng chú ý, nhưng chưa phải bằng chứng rằng chiến sự sắp dừng.
Các vòng thương lượng kỹ thuật tại Abu Dhabi và Geneva hồi đầu năm đã không tạo được đà tiến triển lâu dài. Sau đó, những cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng tiếp diễn, cho thấy tuyên bố chính trị có thể nhanh chóng mất ý nghĩa nếu không đi kèm cơ chế thực thi. Vì thế, cuộc gặp dự kiến tại Abu Dhabi cần được nhìn như một phép thử: liệu các bên có thể biến những tuyên bố về hòa bình thành cam kết cụ thể hay không.
Ông Volodymyr Zelensky nói Ukraine sẵn sàng thảo luận ngừng bắn, các sáng kiến nhân đạo và trao đổi tù binh; ông cũng đề cập phương án đóng băng chiến tuyến hiện tại nếu Kiev nhận được bảo đảm an ninh vững chắc. Nhưng việc thủ đô Ukraine hứng chịu một cuộc tấn công lớn chỉ vài giờ sau thông báo của Moscow nhắc rằng ngoại giao và chiến trường vẫn đang phát đi những tín hiệu trái chiều.
Witkoff trở thành cầu nối trực tiếp giữa Washington và Moscow
Steve Witkoff nổi lên không phải nhờ con đường ngoại giao truyền thống, mà nhờ quan hệ lâu năm với Tổng thống Donald Trump và khả năng tiếp xúc trực tiếp với Điện Kremlin. Cuộc gặp kéo dài gần ba giờ với Tổng thống Vladimir Putin tại Saint Petersburg, diễn ra sau chuyến công du Oslo gặp ông Zelensky, cho thấy ông đang giữ vai trò kết nối hiếm có giữa Washington và Moscow.
Kênh cá nhân hóa này có ưu điểm rõ rệt: đối thoại có thể được nối lại khi các cuộc thương lượng chính thức đình trệ, đồng thời cho phép đặc phái viên thăm dò những đề xuất nhạy cảm. Tuy nhiên, sự tập trung vào một đầu mối cũng là điểm yếu. Một tiến trình hòa bình không thể dựa lâu dài vào quan hệ cá nhân; nó cần sự đồng thuận đủ rộng và những cam kết mà các bên có thể kiểm chứng.
Theo hãng thông tấn TASS, tính đến tháng 10, Witkoff đã gặp trực tiếp Putin sáu lần. Con số đó cho thấy mức độ tiếp xúc đáng kể, nhưng không chứng minh khoảng cách lập trường đã thu hẹp. Moscow vẫn đánh giá các đề xuất được chuyển tới là thiếu nội dung hữu ích, trong khi Kiev đặt điều kiện bảo đảm an ninh cho bất kỳ thỏa thuận nào. Vai trò của Witkoff vì thế là mở cửa đàm phán, không phải bảo đảm kết quả.
Khuôn khổ an ninh châu Âu là phần khó tránh
Jared Kushner cho biết Washington đang nghiên cứu một khuôn khổ an ninh châu Âu rộng hơn, hướng tới xử lý quan ngại của các bên và giảm nguy cơ xung đột tái diễn. Ý tưởng này nhận diện đúng một vấn đề cốt lõi: thỏa thuận ngừng bắn có thể chặn giao tranh trước mắt, nhưng hòa bình lâu dài khó bền nếu những bất đồng về an ninh vẫn bị gạt sang bên.
Các đề xuất được ông Kushner nêu gồm tham vấn thường xuyên, đường dây liên lạc khi khủng hoảng xảy ra, minh bạch quân sự và biện pháp có đi có lại để hạn chế leo thang. Ông cũng nói các nước vẫn giữ quyền quyết định về an ninh và liên kết quân sự của mình, còn NATO tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong phòng thủ tập thể châu Âu. Đây là cách tiếp cận rộng hơn một thỏa thuận song phương, nhưng cũng khiến việc dung hòa lợi ích phức tạp hơn.
Việc tham vấn Ukraine, NATO, Liên minh châu Âu và các lãnh đạo châu Âu là thiết yếu nếu muốn khuôn khổ mới có tính chính danh. Không thể xây dựng an ninh cho Ukraine bằng cách bàn về Ukraine khi thiếu tiếng nói của Kiev; cũng không thể kỳ vọng Moscow chấp nhận một cấu trúc mà họ xem là bỏ qua quan ngại của mình. Thách thức nằm ở chỗ biến những nguyên tắc rộng thành thỏa thuận đủ cụ thể để các bên cùng chịu ràng buộc.
Hy vọng cần được đo bằng cam kết có thể kiểm chứng
Động thái nối lại đàm phán Mỹ Nga Ukraine đáng hoan nghênh vì tạo ra một lối thoát ngoại giao trong lúc chiến trường chưa hạ nhiệt. Nhưng gọi đây là bước ngoặt sẽ là quá sớm: những vòng thương lượng trước đây đã cho thấy việc đồng ý gặp nhau không đồng nghĩa với khả năng thống nhất điều kiện ngừng chiến.
Phép thử thực sự sẽ là liệu các bên có thống nhất được những việc cụ thể như dừng tấn công, xử lý vấn đề nhân đạo, bảo đảm an ninh và thiết lập cơ chế giám sát hay không. Vai trò của Witkoff có thể giúp mở kênh; đề xuất của Kushner có thể mở rộng bàn thảo. Nhưng cả hai chỉ có giá trị nếu Ukraine, Nga, Mỹ và các đối tác châu Âu chuyển được thiện chí thành nghĩa vụ rõ ràng.
Triển vọng ngừng bắn Ukraine vì vậy vẫn mong manh, dù cánh cửa đối thoại đã hé mở. Kết luận cần giữ tỉnh táo: ngoại giao đang tạo cơ hội, chưa tạo hòa bình. Chỉ khi cam kết được thực hiện và quan ngại an ninh được xử lý theo cách các bên chấp nhận, hy vọng ngừng chiến mới có thể đứng vững trước sức ép của chiến trường.
