Di sản có thể cất tiếng bằng ngôn ngữ hôm nay
Âm nhạc kể chuyện văn hóa là cách nghệ sĩ đưa biểu tượng, âm sắc và ký ức truyền thống vào tác phẩm đương đại để công chúng cảm nhận di sản qua trải nghiệm nghe nhìn gần gũi. Hai dự án của Đinh Hiền Anh và Đông Thiên Đức cho thấy không có một lối đi duy nhất: một bên lấy tà áo dài làm hình tượng trung tâm, bên kia đặt nhạc sĩ cạnh giọng ca nhí để khơi gợi niềm tự hào về quê hương. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở chủ đề, mà ở lựa chọn nghệ thuật cụ thể: phối khí, hình ảnh và người biểu diễn đều góp phần chuyển tải bản sắc. Khi truyền thống không bị đóng khung như vật trưng bày, âm nhạc có thể mở ra cuộc đối thoại giữa di sản và đời sống hiện tại.
Sau gần ba năm kể từ hai album “Dòng chảy miền thương nhớ” và “Lời ca đất nước”, Đinh Hiền Anh bắt tay thực hiện MV “Áo dài người Việt”, với ca khúc do Đông Thiên Đức sáng tác. Dự án khởi đi từ quan niệm rằng tà áo dài truyền thống không chỉ là trang phục mà còn gói ghém vẻ đằm thắm, sự kiên cường và khí chất của người phụ nữ Việt qua nhiều thế hệ. Cách lựa chọn này tạo một điểm tựa giàu hình ảnh: thay vì nói về bản sắc bằng khái niệm rộng, tác phẩm neo cảm xúc vào một biểu tượng đã quen thuộc.
Tà áo dài trong cuộc đối thoại âm nhạc mới
Sức thuyết phục của “Áo dài người Việt” nằm ở việc tình yêu văn hóa không dừng lại ở lời ca ca ngợi. Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh gọi cách phối khí là “giao hưởng hóa nhạc dân tộc”: sáo trúc, đàn bầu, đàn tranh, đàn T’rưng cùng các nhạc cụ truyền thống đối thoại với violin, cello và bộ gỗ giao hưởng. Đó là lựa chọn có chủ ý, không phải lớp trang trí âm thanh. Các chất liệu được đặt cạnh nhau để gợi một hình dung về tương lai hiện đại hóa mà vẫn gìn giữ truyền thống.
Phần hình ảnh cũng đi theo hướng tiết chế. Đạo diễn Trần Xuân Chung chọn khán phòng Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam thay vì những địa danh quen thuộc, đồng thời ghi hình trực tiếp cùng Dàn nhạc Sức Sống Mới. Sự giản lược giúp âm nhạc và người biểu diễn giữ vị trí trung tâm; bối cảnh đào tạo còn gợi liên hệ với thế hệ sẽ tiếp nối âm nhạc dân tộc. Đây là hướng tiếp cận có sức nặng: di sản không cần lúc nào cũng được minh họa bằng cảnh quan hoành tráng, nếu cấu trúc âm thanh và không gian đã nói rõ điều tác phẩm muốn gìn giữ.
Đông Thiên Đức trao tiếng nói cho một giọng ca nhí
Ở hướng khác, Đông Thiên Đức kết hợp với GaBi Bảo Uyên trong dự án âm nhạc thiếu nhi – quê hương, lần đầu anh dấn thân vào mảng này với mục tiêu quảng bá văn hóa dân tộc. Sự kết hợp không chỉ là đổi thể loại của một nhạc sĩ vốn được biết đến với những ca khúc tự sự; đó còn là lựa chọn đưa một tài năng trẻ vào vị trí kể chuyện. Theo chia sẻ của nhạc sĩ, chất giọng trong trẻo, nội lực cùng tình yêu quê hương của Bảo Uyên đã tạo nên sự đồng điệu giữa hai thế hệ.
Trong tiết mục “Ôi Thương Sao Việt Nam”, hình ảnh cờ đỏ sao vàng và họa tiết trống đồng Đông Sơn tạo nên không gian sân khấu giàu tính biểu tượng; giọng hát của Bảo Uyên hòa cùng phần trình diễn của Đông Thiên Đức. Nhạc sĩ còn lần đầu thể hiện vũ đạo trên sân khấu lớn, với múa cờ và quạt lụa. Cách dàn dựng này cho thấy quảng bá văn hóa dân tộc có thể đi qua cả âm nhạc lẫn trình diễn trực quan. Quan trọng hơn, giọng ca nhí không chỉ xuất hiện như một điểm nhấn dễ thương mà được trao vai trò truyền tải lời mời giới thiệu vẻ đẹp Việt Nam tới bạn bè quốc tế.
Sau đêm diễn, Đông Thiên Đức và ê-kíp đang hoàn thiện bản thu âm và MV chính thức cho “Ôi Thương Sao Việt Nam”. Bước tiếp theo ấy sẽ cho tác phẩm một hình thức phát hành rộng hơn, nhưng giá trị của lựa chọn sáng tạo đã hiện rõ: truyền thống được trao cho người trẻ thể hiện, thay vì chỉ được kể lại từ góc nhìn của thế hệ đi trước.
Hai con đường, cùng một trách nhiệm với di sản
Đặt hai dự án cạnh nhau, khác biệt hiện ra rõ ràng. Đinh Hiền Anh xây dựng câu chuyện quanh một biểu tượng văn hóa và dùng phối khí giao hưởng – dân tộc để nối các thời đại; Đông Thiên Đức chọn sự cộng tác giữa nhạc sĩ và giọng ca nhí, kết hợp biểu diễn cùng những hình ảnh giàu tính biểu trưng. Một bên nhấn vào cách nhìn và cách nghe, bên kia làm nổi bật thế hệ biểu diễn và sự kết nối giữa người sáng tác với tài năng trẻ. Cả hai đều cho thấy di sản không nhất thiết phải được tái hiện nguyên dạng mới có sức sống.
Điều làm nên khác biệt không phải việc chọn hình thức nào cao hơn, mà là mức độ nhất quán giữa thông điệp và cách thể hiện. Tà áo dài trở thành điểm tựa cho câu chuyện về phẩm chất người phụ nữ; sân khấu của GaBi Bảo Uyên và Đông Thiên Đức biến tình yêu quê hương thành một màn trình diễn hướng tới khán giả nhiều thế hệ. Khi hình ảnh, âm thanh và người biểu diễn cùng phục vụ ý nghĩa văn hóa, âm nhạc đại chúng có thể mở thêm cánh cửa để công chúng tiếp xúc với truyền thống. Hai dự án vì thế đáng chú ý không chỉ ở chủ đề, mà ở cách biến bản sắc thành trải nghiệm nghệ thuật đương đại.
