Trường học số cần công nghệ đi cùng năng lực sư phạm
Trường học số là mô hình tổ chức quản trị và dạy học có sử dụng công nghệ, trong đó giáo viên được chuẩn bị về chuyên môn, công cụ và kỹ năng để áp dụng an toàn, đúng mục đích. Hà Nội dự kiến triển khai mô hình tại 100 cơ sở trong năm học 2026–2027, sau khi chuẩn bị các điều kiện chuyên môn và hạ tầng công nghệ. Đây là bước đáng chú ý, nhưng số trường tham gia không nên là thước đo thành công duy nhất. Công nghệ chỉ có giá trị khi giúp giáo viên giảm việc vụn vặt, hỗ trợ giảng dạy và cải thiện trải nghiệm học tập. Thành phố đã ban hành chỉ số, tiêu chí để các trường xác định vị trí trong tiến trình chuyển đổi số giáo dục; điều đó có thể tạo lộ trình rõ hơn, miễn là đánh giá dựa trên cách sử dụng thực tế thay vì số lượng tài khoản hay thiết bị.
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền, ngành đã chuẩn bị điều kiện chuyên môn và hạ tầng công nghệ để vận hành mô hình trường học số.
Đăng nhập thống nhất, nhưng AI cần được kiểm soát
Với giáo viên và học sinh tại các cơ sở thí điểm, một trong những thay đổi dễ nhận thấy là mã định danh học tập được đồng bộ theo cơ chế đăng nhập một lần (SSO), giúp truy cập các dịch vụ thuận tiện hơn. Giáo viên cũng được nâng cấp tài khoản và có thể trải nghiệm miễn phí Gemini Pro để hỗ trợ công việc chuyên môn, nghiệp vụ. Tuy nhiên, cấp công cụ không đồng nghĩa với việc có thể giao toàn bộ hoạt động dạy học cho công nghệ. Ngành giáo dục nhấn mạnh giáo viên cần làm chủ công cụ, đồng thời thận trọng với AI và tuân thủ quy định về độ tuổi. Với học sinh tiểu học và trung học cơ sở, việc tự ý giao các công cụ AI khi chưa được tối ưu và kiểm soát chặt chẽ là rủi ro cần tránh. Chuyển đổi số giáo dục phải đặt an toàn và mục tiêu học tập lên trước sự mới lạ.
Nền tảng số đã có độ phủ đáng kể: trẻ mầm non và học sinh phổ thông đều được cấp mã định danh học tập, phần mềm quản lý chuyên ngành đã triển khai tại 100% đơn vị, còn Hanoi Study có gần 800.000 tài liệu, đề thi và học liệu số. Thách thức tiếp theo là biến những hệ thống này thành công cụ thường dùng, dễ tiếp cận và có ích trong lớp học.
Thêm phòng học là phần nền của đổi mới
Song song với công nghệ, Hà Nội đang đầu tư, cải tạo và mở rộng 587 trường, dự kiến bổ sung khoảng 1.388 phòng học. Trước đó, thành phố đã hoàn thành cải tạo 32 trong số 53 trường trung học phổ thông, thêm khoảng 207 phòng học; bốn cơ sở giáo dục công lập cũng đã được đưa vào sử dụng từ đầu năm. Những con số này cho thấy hạ tầng trường học vật lý vẫn là bài toán cấp thiết, không thể được giải quyết bằng phần mềm. Với quy mô 1.668 trường mầm non và phổ thông, hơn 2,26 triệu học sinh và bình quân 33 học sinh mỗi lớp, thêm phòng có thể giúp giảm sức ép về chỗ học, dù hiệu quả còn tùy vị trí, tiến độ và cách phân bổ. Đầu tư đúng nơi sẽ tạo điều kiện để đổi mới phương pháp dạy học có không gian thực sự diễn ra.
Sau sắp xếp, chính quyền xã, phường quản lý 938 trường công lập cùng 1.235 phân hiệu. Quy mô quản lý mới khiến việc phối hợp đầu tư, bảo trì và bảo đảm chất lượng giữa các địa bàn càng quan trọng. Bởi vậy, chỉ tiêu mở rộng cần đi kèm thông tin minh bạch về trường nào được nâng cấp, phòng học khi nào đưa vào sử dụng và nhu cầu học sinh ở khu vực đó ra sao.
Hai hướng đầu tư phải hỗ trợ lẫn nhau
Mở rộng mạng lưới và xây dựng trường học số không phải hai chương trình cạnh tranh nguồn lực, mà là hai phần của cùng một năng lực giáo dục: phòng học đáp ứng nhu cầu chỗ học, còn hạ tầng công nghệ hỗ trợ quản trị và dạy học. Hà Nội đang theo đuổi đồng thời cả hai, từ kế hoạch bổ sung khoảng 1.388 phòng đến việc vận hành mô hình số tại 100 cơ sở. Điều cần theo dõi là mức độ kết nối giữa đầu tư vật lý và số hóa: trường được cải tạo có đủ điều kiện mạng, thiết bị và hỗ trợ kỹ thuật hay không; giáo viên có thời gian và năng lực để dùng công cụ mới hay không. Nếu chỉ đếm công trình và phần mềm, thành phố có thể đạt tiến độ trên giấy mà chưa cải thiện được trải nghiệm của học sinh.
Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc duy trì hạ tầng, bồi dưỡng giáo viên và đánh giá chất lượng sử dụng sau triển khai. Hà Nội đã tổ chức tập huấn trực tuyến về ứng dụng AI cho 50.000 giáo viên và tập huấn trực tiếp cho 2.700 giáo viên cốt cán. Đây là nền tảng hữu ích, nhưng cần được nối tiếp bằng hỗ trợ thực hành tại trường và nguyên tắc bảo vệ học sinh. Mở thêm phòng học giải quyết áp lực về không gian; chuyển đổi số giáo dục chỉ tạo giá trị bền vững khi công nghệ phục vụ việc dạy và học một cách an toàn, thiết thực.
