Tài sản khí hậu chung, cơ hội hợp tác chung
Carbon xanh dương là lượng carbon được hấp thụ và lưu trữ trong các hệ sinh thái biển, ven biển như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và bãi triều, nơi carbon tích tụ trong sinh khối và trầm tích qua thời gian.
Ngày 16/11, bên lề COP31 tại Thổ Nhĩ Kỳ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam cùng Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tổ chức đối thoại với đại diện Việt Nam, Indonesia và Philippines nhằm chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hợp tác khu vực và huy động nguồn lực bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái biển, ven biển. Cuộc gặp có ý nghĩa vì ba nước không chỉ cùng sở hữu đường bờ biển dài mà còn có những hệ sinh thái rừng ngập mặn quan trọng trên phạm vi toàn cầu. Theo chuyên gia UNDP Radhika Dave, ba quốc gia có tiềm năng trở thành những nước tiên phong về carbon xanh dương ở châu Á – Thái Bình Dương.
Lợi ích không dừng ở giảm phát thải: những hệ sinh thái này còn giúp bảo vệ bờ biển, duy trì đa dạng sinh học và sinh kế. Nghiên cứu được nêu tại đối thoại cho thấy chúng có thể hấp thụ carbon trung bình cao gấp 2–4 lần và lưu trữ tổng thể tới 10 lần so với rừng trên cạn. Nhưng tiềm năng chỉ có giá trị khi được giữ lại trong những vùng sinh thái đang chịu sức ép từ phát triển kinh tế và biến đổi khí hậu.

Phối hợp liên ngành phải đi trước dòng vốn
Thông điệp đáng chú ý của đối thoại là hợp tác carbon xanh dương không thể chỉ giao cho một cơ quan hay một chương trình khí hậu. Các đại biểu nêu ba ưu tiên gắn chặt với nhau: phát huy quan hệ đối tác quốc gia để điều phối liên ngành; hoàn thiện chính sách, cơ chế chia sẻ lợi ích và mức độ sẵn sàng đầu tư; đồng thời trao đổi tri thức và phối hợp huy động tài chính. Nếu thiếu đầu mối phối hợp, quy hoạch bảo tồn, thủy sản, lâm nghiệp và thị trường carbon có thể đi theo những hướng khác nhau.
Việt Nam đã kết nối hơn 500 tổ chức và chuyên gia thông qua Chương trình Đối tác hành động quốc gia về carbon xanh dương, tạo nền tảng để cơ quan quản lý, giới nghiên cứu, tổ chức tài chính, doanh nghiệp và đối tác phát triển cùng tham gia. Indonesia đã ban hành kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2025–2030, gắn bảo tồn với an ninh lương thực, thủy sản, nuôi trồng thủy sản, rong biển và sinh kế ven biển. Philippines đưa carbon xanh dương vào NDC 3.0 và tìm cách kết nối chính sách khí hậu với thích ứng, đa dạng sinh học. Ba cách tiếp cận bổ trợ nhau, nhưng cần dữ liệu, quy tắc và mục tiêu tương thích để tạo thành hợp tác thực chất.
Phục hồi cần vốn, nhưng cũng cần lợi ích công bằng
Rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và các vùng triều không thể phục hồi chỉ bằng cam kết. Công việc cần nguồn lực dài hạn để bảo vệ hệ sinh thái còn nguyên vẹn, khôi phục khu vực suy thoái, theo dõi kết quả và duy trì sinh kế tại chỗ. Vì vậy, khơi thông vốn đầu tư là điều kiện thiết yếu, chứ không phải phần việc đến sau chính sách.
Dự thảo Lộ trình hành động quốc gia của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, đưa hệ sinh thái carbon xanh dương vào kiểm kê khí nhà kính và NDC, đồng thời huy động tài chính bền vững và bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng với cộng đồng ven biển. Đây là điểm quyết định tính chính danh của các dự án: người dân không thể chỉ gánh hạn chế khai thác hay rủi ro, trong khi lợi ích từ bảo tồn và cơ chế carbon nằm ngoài cộng đồng.
Với Việt Nam, hướng đi trước mắt là bảo vệ hệ sinh thái hiện có, phục hồi nơi suy thoái và kết hợp với lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản bền vững. Nếu được thiết kế đúng, các hoạt động ấy có thể tạo thêm sinh kế, đồng thời giúp cộng đồng trực tiếp tham gia gìn giữ tài nguyên ven biển.

Từ đối thoại đến triển khai có thể kiểm chứng
Sau COP31, Việt Nam dự kiến hoàn thiện Lộ trình hành động quốc gia, tiến tới xây dựng Lộ trình tài chính carbon xanh dương và mở rộng hợp tác kỹ thuật, tài chính với Indonesia, Philippines cùng các đối tác khu vực. Đó là bước tiếp theo cần thiết, nhưng thước đo thành công không nên là số cuộc họp hay số đối tác được kết nối. Điều quan trọng là quy định có rõ để dự án sẵn sàng đầu tư, dữ liệu có thể so sánh, và kết quả phục hồi có thể được theo dõi.
Hợp tác khu vực sẽ chuyển thành hành động khi ba nước cùng thống nhất cách đo lường và chia sẻ tri thức, phối hợp chính sách trong nước, huy động vốn cho các dự án cụ thể và bảo đảm cộng đồng nhận phần lợi ích minh bạch. Nếu thiếu những điều kiện ấy, carbon xanh dương dễ dừng ở tiềm năng được nhắc đến tại hội nghị. Nếu đáp ứng được, Việt Nam, Indonesia và Philippines có thể biến thế mạnh sinh thái chung thành một chương trình bảo vệ bờ biển, ứng phó khí hậu và tạo sinh kế có kết quả rõ ràng.






