Từ phiên chợ tại chỗ đến khách hàng ngoài địa phương
Thương mại điện tử cho nông sản địa phương là việc dùng các nền tảng số để giới thiệu sản phẩm, tương tác với người mua, nhận đơn và tổ chức thanh toán, giao hàng, qua đó mở rộng thị trường vượt khỏi phạm vi chợ và điểm bán tại chỗ. Đây không phải phương án thay thế phiên chợ quê, mà là cách kéo dài giá trị của phiên chợ sau khi gian hàng đã dọn xuống. Ở Hòa Vang, Đà Nẵng, phiên chợ tại chợ Túy Loan kết nối hơn 200 mặt hàng OCOP, đặc sản làng nghề và nông sản an toàn. Sau 5 kỳ trong 5 tháng, hoạt động thu hút hơn 8.300 lượt khách, tiêu thụ khoảng 6,6 tấn hàng hóa; song điểm đáng chú ý là địa phương còn đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến. Thanh niên hỗ trợ truyền thông, thiết kế nội dung, hướng dẫn thanh toán bằng mã QR và vận hành gian hàng livestream. Cách kết hợp này giữ được trải nghiệm trực tiếp, đồng thời giúp người mua ở xa biết đến hàng hóa.
Livestream tạo chú ý, gian hàng số giữ đường mua
Một phiên livestream thử nghiệm về nông sản Hòa Vang tiếp cận 287.000 lượt người, có hơn 12.000 lượt xem trực tiếp và phát sinh hàng chục đơn gửi đến nhiều tỉnh, thành. Con số này cho thấy livestream bán nông sản có thể đưa sản phẩm địa phương vượt khỏi vòng khách quen, nhưng lượt tiếp cận chưa tự động đồng nghĩa với doanh số đều đặn. Muốn biến sự chú ý thành đơn hàng lặp lại, người bán cần có nơi để khách xem thông tin, chọn sản phẩm và đặt mua sau khi buổi phát sóng kết thúc. Đó là lý do phiên phát trực tiếp nên đi cùng gian hàng trực tuyến, video giới thiệu quy trình và hướng dẫn mua hàng chính thức. Ở Phượng Dực, Hà Nội, địa phương hướng dẫn hộ kinh doanh xây dựng kênh, làm video và livestream trên TikTok; người bán dần quen giới thiệu sản phẩm bằng hình ảnh, trò chuyện với khách và nhận đơn trên môi trường số.
Hòa Vang dự kiến phát triển kênh “Hòa Vang Green” thành nền tảng thương mại điện tử, triển khai “Phiên chợ quê online” và kết nối hoạt động với các đơn vị lữ hành. Hướng đi này đáng chú ý vì nội dung trực tuyến không chỉ bán hàng: câu chuyện về nguồn gốc, cách làm và con người phía sau sản phẩm có thể tạo niềm tin, còn gian hàng cung cấp lối mua rõ ràng. Nông sản lên sàn vì thế cần được xem như một hành trình từ nhận biết đến đặt hàng, không phải việc đăng sản phẩm rồi chờ khách tự tìm đến.
Cao Bằng cho thấy độ phủ chưa đồng nghĩa đầu ra
Cao Bằng hiện có 188 sản phẩm OCOP với 123 chủ thể; 91% chủ thể đã tiếp cận các kênh bán hàng hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi và mạng xã hội. Đây là độ phủ đáng kể, nhưng tiếp cận kênh mới chỉ là bước đầu. Thực tế tại tỉnh cho thấy một số cơ sở đã đưa hàng lên nền tảng số nhưng chưa có đơn đều, trong khi tiêu thụ vẫn dựa nhiều vào bán lẻ tại cơ sở, hội chợ và khách quen. Khoảng cách giữa có mặt trên mạng và bán được hàng nhắc rằng bán hàng trực tuyến không thể chỉ giao cho một buổi livestream. Các phiên chợ quê của Cao Bằng tạo cơ hội gặp gỡ trực tiếp giữa người làm hàng và khách mua; xúc tiến số có thể nối tiếp cuộc gặp đó bằng thông tin sản phẩm, đặt hàng, thanh toán và giao nhận. Nhưng muốn vào siêu thị hoặc mở rộng phân phối, nhiều chủ thể còn phải hoàn thiện hồ sơ pháp lý, kiểm nghiệm, an toàn thực phẩm, nhãn hàng hóa và mã vạch. Nền tảng số mở cửa thị trường; năng lực sản xuất và tuân thủ mới giúp sản phẩm bước qua cửa ấy.
Đầu ra bền vững cần hơn một phiên phát sóng
Thương mại điện tử bổ sung đầu ra theo cách mà quầy hàng truyền thống khó làm: người mua có thể tìm hiểu, hỏi người bán và chọn sản phẩm dù không ở gần nơi sản xuất. Khi hoạt động được tổ chức đến khâu tiếp nhận đơn, thanh toán và giao nhận, hộ sản xuất có thêm con đường bán hàng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hội chợ, khách quen hay một điểm bán. Tuy nhiên, kênh số không xóa bỏ các nút thắt về quy mô, hồ sơ và liên kết phân phối; nó làm chúng lộ rõ hơn khi lượng khách quan tâm tăng. Bước tiếp theo vì vậy nên là duy trì nhịp bán, chuẩn hóa thông tin và kết nối người bán với dịch vụ vận chuyển, thay vì chạy theo lượt xem nhất thời. Tại Hà Nội, Mê Linh dự kiến tổ chức 15 phiên livestream trên nhiều nền tảng; Thanh Trì đặt mục tiêu duy trì mỗi tuần một phiên giới thiệu sản phẩm địa phương.
Từ chợ quê lên sóng trực tiếp là hướng đi có ích khi hai kênh hỗ trợ nhau: phiên chợ tạo trải nghiệm và niềm tin, còn gian hàng số giúp khách tiếp tục tìm, hỏi và đặt mua. Hòa Vang cho thấy livestream có thể mở rộng độ phủ; Cao Bằng cho thấy hiện diện trên kênh hiện đại vẫn chưa bảo đảm đơn hàng ổn định. Muốn nông sản địa phương có thêm đầu ra thật sự, cần biến lượt xem thành quy trình mua thuận tiện và biến sản phẩm OCOP thành hàng hóa có chất lượng, hồ sơ và nguồn cung đủ tin cậy.
