Thu hồi nợ đi cùng yêu cầu truy đóng cho người lao động
Thu hồi nợ BHXH là việc cơ quan bảo hiểm kiểm tra, đôn đốc và thu lại các khoản doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng, đồng thời yêu cầu đăng ký và truy đóng phần còn thiếu để bảo vệ quyền lợi người lao động. Trong 9 tháng năm 2026, BHXH thu hồi gần 433 tỷ đồng tiền chậm đóng BHXH, BHYT và BHTN; đồng thời yêu cầu đăng ký tham gia hoặc đóng bổ sung cho 60.710 lao động, với số tiền phải truy đóng hơn 222,2 tỷ đồng. Đây là kết quả đáng chú ý, nhưng con số thu hồi không nên được hiểu là vấn đề đã được giải quyết dứt điểm: yêu cầu truy đóng mới là bước khắc phục nghĩa vụ, còn quyền lợi cụ thể phụ thuộc vào việc doanh nghiệp thực hiện và thời gian đóng được ghi nhận. Với người lao động, việc theo dõi quá trình tham gia và phát hiện thiếu hụt sớm quan trọng không kém các đợt kiểm tra.
Kiểm tra có trọng điểm, xử lý cả nợ kéo dài
Trong 9 tháng đầu năm, hệ thống BHXH kiểm tra 7.151 đơn vị: 6.670 đơn vị qua kiểm tra chuyên ngành và 481 cơ sở khám, chữa bệnh về việc thực hiện hợp đồng BHYT. Cách làm dựa trên rà soát dữ liệu, khoanh vùng dấu hiệu rủi ro về đối tượng, mức đóng, chậm đóng, trốn đóng và chi phí khám chữa bệnh tăng bất thường. Trọng tâm này hợp lý hơn kiểm tra dàn trải, bởi nó hướng nguồn lực vào những nơi có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ và người tham gia. Riêng 1.399 đơn vị chậm đóng trên 6 tháng bị kiểm tra chuyên đề; cơ quan BHXH thu hồi hơn 114 tỷ đồng và xử phạt hành chính 249 đơn vị với tổng tiền phạt hơn 2 tỷ đồng. Kết quả cũng cho thấy chậm đóng BHYT hay nợ bảo hiểm xã hội không chỉ là sai sót sổ sách: việc thiếu đóng có thể làm gián đoạn quá trình bảo đảm quyền lợi.
Truy đóng đúng đối tượng mới tạo ra quyền lợi thực chất
Yêu cầu đăng ký tham gia hoặc đóng bổ sung nhằm sửa thiếu sót về đối tượng, thời gian và mức đóng, thay vì chỉ thu tiền từ doanh nghiệp. Cơ quan BHXH cho biết người lao động tại đơn vị chậm đóng được xác nhận thời gian đã đóng; các chế độ ốm đau, thai sản và hưu trí được giải quyết nếu đủ điều kiện. Vì vậy, người lao động nên kiểm tra lịch sử tham gia trên ứng dụng VssID và phản ánh kịp thời khi thông tin không khớp. Với doanh nghiệp, đóng bổ sung BHTN và các khoản bảo hiểm còn thiếu là nghĩa vụ cần hoàn tất, không phải lựa chọn có thể trì hoãn mà không gây hệ quả. Số tiền truy đóng hơn 222,2 tỷ đồng cho 60.710 lao động cho thấy phạm vi điều chỉnh đáng kể; song hiệu quả cuối cùng phải được đánh giá bằng việc hồ sơ đóng được cập nhật và quyền lợi đủ điều kiện được giải quyết.
Khoản nợ khó thu hồi vẫn là phép thử lớn
Thu hồi gần 433 tỷ đồng là tín hiệu tích cực, nhưng bức tranh còn một khoảng trống khó bỏ qua: khoảng 39.000 đơn vị không còn khả năng đóng, với tổng tiền chậm đóng khó thu hồi khoảng 5.100 tỷ đồng. Việc dữ liệu chia sẻ chưa chi tiết đến từng lao động và mức thu nhập, một số đơn vị không cung cấp hồ sơ hoặc không hợp tác khi kiểm tra từ xa, cùng lực lượng kiểm tra còn mỏng, khiến xử lý nợ không thể chỉ dựa vào các đợt truy thu. Trong những tháng cuối năm 2026, BHXH Việt Nam dự kiến tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu chậm đóng, trốn đóng, giao nhiệm vụ cho địa phương và tăng kiểm tra các đơn vị nợ kéo dài; đồng thời theo dõi việc thực hiện kết luận, phối hợp xử phạt, chuyển hồ sơ có dấu hiệu tội phạm và cùng Viện kiểm sát khởi kiện để bảo vệ người lao động. Kết luận cần rõ: thu hồi là cần thiết, nhưng minh bạch dữ liệu và khắc phục đến từng hồ sơ mới biến con số thành quyền lợi thực.
