Từ định mức tiết dạy sang tổng thời gian làm việc
Chế độ làm việc giáo viên theo dự thảo là cách xác định lao động của giáo viên phổ thông dựa trên tổng thời gian làm việc hằng tuần, bao gồm cả giảng dạy, chuẩn bị bài, đánh giá học sinh, bồi dưỡng chuyên môn và những nhiệm vụ được giao khác. Dự thảo thông tư giáo viên đang được lấy ý kiến, hướng tới thay thế quy định hiện hành về chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông và dự bị đại học.
Điểm đáng chú ý không phải là tiết dạy hết quan trọng, mà là thời gian đứng lớp không còn được xem như thước đo gần như duy nhất cho khối lượng công việc. Trước đây, định mức trung bình mỗi tuần là 23 tiết ở tiểu học, 19 tiết ở THCS và 17 tiết ở THPT; mức 40 giờ mỗi tuần được quy định rõ đối với hiệu trưởng và phó hiệu trưởng. Theo phương án mới, giáo viên cũng được tính công việc trong một khung tuần đầy đủ. Điều này hợp lý hơn với thực tế nghề dạy học, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu mọi đầu việc được ghi nhận minh bạch, thay vì biến khung giờ mới thành lý do để giao thêm việc.
40 giờ được phân bổ ra sao?
Dự thảo đề xuất giờ làm việc giáo viên là 40 giờ mỗi tuần, với cơ cấu phân bổ gồm giảng dạy trực tiếp tối đa 40%; chuẩn bị bài và đánh giá người học tối đa 40%; còn hoạt động chuyên môn, học tập, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học và công việc hành chính chiếm tối thiểu 20%. Như vậy, thời gian đứng lớp chỉ là một phần trong tổng thời gian lao động, chứ không phải toàn bộ nghĩa vụ công việc.
Trong tổng số 42 tuần làm việc, dự kiến có 35 tuần thực hiện chương trình giảng dạy, 2 tuần dự phòng, 3 tuần học tập và bồi dưỡng nâng cao trình độ, cùng 2 tuần chuẩn bị và tổng kết năm học. Cách chia này giúp nhà trường lập kế hoạch sát hơn với chu kỳ năm học, đồng thời nhắc rằng soạn bài, chấm và nhận xét kết quả, sinh hoạt chuyên môn hay cập nhật nghiệp vụ đều cần thời gian thực tế. Tuy nhiên, các tỷ lệ chỉ phát huy tác dụng khi trường có cách ghi nhận khối lượng công việc rõ ràng, tránh để giáo viên phải tự chứng minh những phần lao động vốn thường diễn ra ngoài lớp.
Có thể làm 8 giờ mỗi ngày tại trường, nhưng không mặc nhiên áp dụng
Nếu bảo đảm cơ sở vật chất và trang thiết bị, trường có thể tổ chức cho giáo viên làm việc tại cơ sở giáo dục 40 giờ mỗi tuần, tương ứng 8 giờ mỗi ngày. Đây là khả năng tổ chức, không phải yêu cầu áp dụng đồng loạt trong mọi trường hợp. Hiệu trưởng dự kiến phân công nhiệm vụ và xây dựng quy chế quản lý thời gian làm việc; việc bố trí cần công khai, minh bạch và phù hợp với tổng thể nhiệm vụ thay vì chỉ nhìn vào thời khóa biểu.
Với giáo viên, thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến lịch có mặt ở trường, thời gian dành cho chuẩn bị và cách phối hợp các hoạt động chuyên môn. Một lịch làm việc đủ 8 giờ mỗi ngày chỉ hợp lý khi trường có không gian, thiết bị và nhiệm vụ tương ứng; nếu chưa đáp ứng điều kiện, không nên hiểu đề xuất thành nghĩa vụ hiện diện mặc định. Dự thảo cũng hướng tới chuẩn hóa việc phân công, hạn chế tình trạng giáo viên phải kiêm nhiệm các vị trí hỗ trợ giáo dục. Đây là điểm cần theo dõi trong quy chế của từng trường, bởi khung 40 giờ sẽ công bằng hơn chỉ khi việc giao việc và tính thời gian được thực hiện nhất quán.
Lịch nghỉ và trách nhiệm cũng cần được tính rõ
Thay đổi cách tính tuần làm việc không xóa bỏ các quy định về nghỉ hè, nghỉ lễ, nghỉ tết hay chế độ thai sản. Dự thảo nêu giáo viên trong thời gian nghỉ hè vẫn có thể phải tham gia bồi dưỡng theo yêu cầu vị trí việc làm, hoặc tham gia công tác thi, tuyển sinh khi được cơ quan có thẩm quyền triệu tập. Vì vậy, giáo viên cần theo dõi kế hoạch năm học và lịch phân công; nhà trường cũng phải bố trí thời gian nghỉ phù hợp, đúng quy định, thay vì xem kỳ nghỉ là khoảng thời gian có thể tùy ý điều động.
Với giáo viên nữ có thời gian nghỉ hè trùng nghỉ thai sản, dự thảo đặt nguyên tắc bảo đảm đủ thời gian thai sản, tính phần nghỉ hè nằm ngoài thời gian thai sản và bố trí nghỉ thêm nếu phần nghỉ hè còn lại ít hơn số ngày nghỉ hằng năm theo Bộ luật Lao động. Giáo viên nam nghỉ chế độ khi vợ sinh con được tính đủ định mức tiết dạy và không phải dạy bù; nếu chế độ trùng nghỉ hè thì không được nghỉ bù. Kết luận, cách tính theo tuần có thể phản ánh đúng hơn công việc thực tế, nhưng quyền lợi chỉ được bảo vệ khi quy chế trường minh bạch về giờ, nhiệm vụ và nghỉ. Đây vẫn là đề xuất trong dự thảo, chưa nên xem như quy định đã có hiệu lực.
