Biến người trẻ thành người kể chuyện lịch sử
“Trạm ký ức” là mô hình kết hợp hoạt động thực tế tại di tích với công nghệ số, tạo điều kiện để đoàn viên, thanh niên trực tiếp gìn giữ, số hóa và kể lại các giá trị lịch sử bằng hình thức gần gũi với công chúng hôm nay. Đây là hướng đi đáng chú ý vì giáo dục truyền thống khó tạo dấu ấn nếu người trẻ chỉ tiếp nhận thông tin một chiều. Mô hình được triển khai nhằm góp phần thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời đổi mới cách giáo dục truyền thống cách mạng trong thanh niên. Thay vì chỉ nghe kể, người tham gia khảo sát, nghiên cứu, sưu tầm tư liệu và trực tiếp tạo sản phẩm truyền thông. Cách làm ấy đặt thanh niên vào vai trò chủ động: vừa học lịch sử, vừa góp phần bảo tồn và chuyển tải ký ức cho cộng đồng.
Thông điệp “Mỗi địa chỉ đỏ - Một trạm ký ức; Mỗi đoàn viên - Một người kể chuyện lịch sử” cô đọng đúng tinh thần sáng kiến. Khi người trẻ tự tìm hiểu câu chuyện tại một địa điểm, ghi nhận tư liệu và kể lại bằng lời của mình, lịch sử có cơ hội trở thành trải nghiệm gắn với con người và nơi chốn, thay vì một bài học xa cách. Đây cũng là điểm mạnh của mô hình: công nghệ không thay thế việc đến di tích hay gặp nhân chứng, mà giúp những trải nghiệm ấy được lưu giữ và chia sẻ lâu dài hơn.
Công nghệ mở thêm lối vào ký ức
Sức hấp dẫn của kể chuyện lịch sử số nằm ở khả năng đưa tư liệu đến công chúng qua nhiều định dạng quen thuộc: ghi âm, ghi hình, phỏng vấn nhân chứng, số hóa tài liệu, mã QR, bản đồ số, video, infographic và podcast. Mỗi định dạng mở ra một cách tiếp cận khác nhau; mã QR có thể giúp khách tra cứu thông tin tại di tích, còn video hay podcast cho phép câu chuyện tiếp tục được tiếp nhận trên nền tảng số. Đây là cách ứng dụng công nghệ số lịch sử có ý nghĩa thực tế: giảm khoảng cách giữa tư liệu lưu trữ với người xem, đồng thời làm cho nội dung có thể được tìm hiểu theo nhịp độ và phương tiện của mỗi người.
Tại Di tích lịch sử Chiến thắng Chương Thiện, tuổi trẻ Công an thành phố Cần Thơ đã tìm hiểu, nghiên cứu tư liệu, lưu giữ, hệ thống hóa và số hóa tài liệu phục vụ tuyên truyền, giáo dục truyền thống; lực lượng này cũng thực hiện video giới thiệu, quảng bá di tích. Mã QR phục vụ tra cứu thông tin tại địa điểm là ví dụ cụ thể cho cách kết nối không gian di tích với nội dung số. Giá trị của cách làm không chỉ nằm ở hình thức hiện đại, mà ở việc giúp người đến thăm có thêm cơ hội tự tìm hiểu, còn câu chuyện lịch sử có thể lan tỏa rộng hơn qua các nền tảng số.
Giáo dục truyền thống phải đi cùng bảo tồn
Một sản phẩm số có sức lan tỏa chỉ có giá trị khi được xây dựng trên tư liệu đáng tin và gắn với công việc bảo tồn. Vì vậy, việc khảo sát, sưu tầm, phỏng vấn nhân chứng và hệ thống hóa tài liệu trong “Trạm ký ức” quan trọng không kém video hay đồ họa được đăng tải. Mô hình còn góp phần xây dựng dữ liệu số về địa chỉ đỏ, di tích lịch sử, nhân chứng cách mạng, Mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và các giá trị văn hóa tiêu biểu. Nguồn dữ liệu ấy có thể phục vụ tuyên truyền, nghiên cứu, học tập, sinh hoạt chính trị, giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh quê hương.
Cách tiếp cận này biến giáo dục truyền thống từ hoạt động truyền đạt thành một quá trình tham gia: thanh niên tìm hiểu, gìn giữ rồi chia sẻ những điều mình khám phá. Các sản phẩm trực quan, hiện đại được lan tỏa trên nền tảng số, góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với đoàn viên, thanh niên và Nhân dân. Đồng thời, mỗi địa chỉ đỏ có thể trở thành không gian học tập, sinh hoạt chính trị và bồi đắp lý tưởng cách mạng, thay vì chỉ là điểm đến tham quan. Để mô hình phát huy lâu dài, cần giữ mối liên hệ chặt chẽ giữa nội dung số với tư liệu gốc và trải nghiệm tại di tích.
Từ một sáng kiến đến thói quen kế thừa
“Trạm ký ức” cho thấy công nghệ số có thể làm mới phương thức giáo dục truyền thống mà không làm nhẹ đi chiều sâu lịch sử. Điều đáng kỳ vọng không phải là số lượng sản phẩm truyền thông, mà là việc ngày càng nhiều đoàn viên có thể tham gia lưu giữ, kiểm chứng và kể lại những câu chuyện gắn với địa phương. Tuổi trẻ Công an thành phố Cần Thơ xác định tiếp tục đổi mới giáo dục truyền thống, tiên phong trong chuyển đổi số và phát huy phong trào “Ba nhất: Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”. Đây là định hướng tiếp nối được nêu trong sáng kiến, không phải lời hứa về một mốc thời gian hay quy mô cụ thể.
Rốt cuộc, kể chuyện lịch sử số chỉ thật sự hiệu quả khi công nghệ dẫn người xem đến gần hơn với con người, tư liệu và địa điểm lịch sử. “Trạm ký ức” có triển vọng vì kết hợp cả trải nghiệm trực tiếp lẫn phương tiện chia sẻ phù hợp với công chúng trẻ, đồng thời giao cho thanh niên vai trò người gìn giữ và kể chuyện. Nếu duy trì được sự gắn kết giữa tính chính xác của tư liệu và cách thể hiện dễ tiếp cận, những giá trị lịch sử, văn hóa sẽ không chỉ được lưu giữ mà còn có cơ hội được hiểu, kế thừa và tiếp tục lan tỏa.
