Đề xuất có thật, thỏa thuận vẫn chưa có
Thượng đỉnh Mỹ Nga Trung là cuộc gặp tiềm năng giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc, được đề xuất tổ chức bên lề một hội nghị quốc tế để bàn về những vấn đề có ảnh hưởng tới cả ba nước. Điện Kremlin cho biết cuộc gặp có thể diễn ra bên lề APEC tại Trung Quốc vào tháng 11, nhưng hiện chưa có thỏa thuận cụ thể về việc tổ chức hay chương trình nghị sự. Theo thông tin được công bố, Tổng thống Nga Vladimir Putin nêu ý tưởng này trong cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/10, hướng tới cuộc gặp cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thâm Quyến. Trợ lý chính sách đối ngoại Yuri Ushakov của ông Putin sau đó nói ngày 25/10 rằng công tác chuẩn bị cho hội nghị đã bắt đầu và cả ba nước sẵn sàng tham gia. Tuy nhiên, tín hiệu chính trị chưa đồng nghĩa với lịch trình đã chốt: ngay cả cuộc gặp song phương Putin–Trump bên lề APEC cũng chưa được Nga và Mỹ thống nhất.
APEC dự kiến diễn ra tại Thâm Quyến ngày 18–19/11, tạo cơ hội cho lãnh đạo trao đổi bên lề các hoạt động chính thức. Mốc thời gian này đáng chú ý, nhưng chưa đủ để kết luận cuộc gặp ba bên chắc chắn sẽ diễn ra. Điện Kremlin nói đề xuất đã được nêu, còn lịch và nội dung vẫn bỏ ngỏ.
Bắc Kinh có thể từ chủ nhà thành tâm điểm
Nếu hội nghị được tổ chức tại Thâm Quyến, vai trò của Bắc Kinh có thể vượt khỏi nghi thức chủ nhà. Một phân tích về thế tam giác ngoại giao cho rằng vị trí trung tâm mà Washington chiếm trong cuộc mở cửa với Trung Quốc đầu thập niên 1970 có thể chuyển sang Bắc Kinh trong cuộc gặp lần này: ông Tập sẽ là người tiếp đón, có ảnh hưởng đáng kể với Moscow và là đối tác mà Washington cần tranh thủ. Đây là nhận định có cơ sở về cấu trúc cuộc gặp, không phải kết quả đã được bảo đảm. Nga và Trung Quốc đã tăng cường quan hệ trong thập niên qua, trong khi chính quyền Trump được phía Nga mô tả là hiểu rằng không thể phớt lờ Moscow và đối thoại vẫn có giá trị. Nếu hai đối tác phối hợp chặt hơn, Washington khó độc quyền định hình chương trình nghị sự; Bắc Kinh có thể hưởng lợi từ việc trở thành nơi các bên phải tìm đến để duy trì đối thoại.
Bối cảnh Ukraine khiến sự hiện diện của Trung Quốc có sức nặng thực tế. Một thỏa thuận lâu dài khó đứng vững nếu thiếu sự chấp thuận, hoặc vai trò bảo đảm tích cực, của Bắc Kinh, bởi Trung Quốc là đối tác kinh tế quan trọng của Nga. Dù vậy, Nga cũng nói giải pháp hòa bình cuối cùng không thể thiếu đại diện Kyiv. Vì thế, cuộc gặp giữa ba cường quốc có thể tạo kênh trao đổi, nhưng không thể tự thay thế sự tham gia của Ukraine.
“Yalta mới” là phép so sánh cần dè dặt
Gọi cuộc gặp tiềm năng là một “Yalta mới” dễ tạo cảm giác rằng ba cường quốc có thể quyết định tương lai của Ukraine sau cánh cửa đóng kín. Nhưng cách ví von ấy cần được đặt đúng giới hạn. Những người chỉ trích cuộc gặp đã viện đến Yalta, trong khi phân tích hiện có lưu ý rằng Roosevelt và Churchill khi ấy có lực lượng quân sự hiện diện trực tiếp tại châu Âu, tạo cho họ vị thế khác hẳn trong việc thương lượng tương lai lục địa. Bài học hữu ích không nằm ở việc gán hai hội nghị thành một, mà ở câu hỏi ai có ảnh hưởng thực chất tới chiến trường và tiến trình đàm phán. Hiện lập trường của Ukraine và Nga về điều khoản hòa bình vẫn còn cách xa nhau. Vì vậy, một cuộc gặp ba bên có thể định hình không khí và sức ép ngoại giao, nhưng chưa có căn cứ để nói nó sẽ áp đặt một thỏa thuận lên Kyiv.
Lộ trình tiếp theo cũng còn nhiều điều kiện. Nga cho biết sẵn sàng nối lại đàm phán ba bên với Ukraine và Mỹ sau ngày 4/11, nhưng quan chức Nga khuyên không nên kỳ vọng quá cao vào vòng tiếp xúc cấp chuyên gia dự kiến. Moscow ưu tiên hội nghị tại Thâm Quyến trước khi cân nhắc dự hội nghị G20 ở Miami vào tháng 12. Những tín hiệu này cho thấy tháng 11 có thể mở thêm kênh đối thoại, chứ chưa báo trước một bước ngoặt.
Kết luận: thượng đỉnh Mỹ Nga Trung vẫn là khả năng đang được thăm dò, không phải một sự kiện đã chốt. Nếu diễn ra, Bắc Kinh có lợi thế đáng kể với tư cách chủ nhà và mắt xích mà cả Moscow lẫn Washington đều cần tính đến. Nhưng vị thế trung tâm trên bàn ngoại giao không đồng nghĩa quyền quyết định thay Ukraine; giá trị của cuộc gặp sẽ phụ thuộc vào việc nó mở đường cho đối thoại rộng hơn hay chỉ tạo ra một hình ảnh ngoại giao gây tiếng vang.
