Hướng dẫn tận nơi là chiếc cầu nối số
Tổ công nghệ số là lực lượng hỗ trợ tại cơ sở, trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng thiết bị, nền tảng số và dịch vụ trực tuyến để các tiện ích công nghệ trở nên dễ tiếp cận trong đời sống hằng ngày. Hiệu quả chuyển đổi số cộng đồng không chỉ nằm ở ứng dụng được đưa ra, mà còn ở việc có người kiên nhẫn chỉ cách dùng khi người dân cần.
Cách tiếp cận ấy đặc biệt quan trọng với những việc quen thuộc nhưng dễ gây ngần ngại khi chuyển lên môi trường điện tử: tra cứu thông tin, nộp hồ sơ hay theo dõi tiến độ. Hướng dẫn trực tiếp giúp người dân làm quen từng bước, đồng thời tạo điều kiện để họ tự thực hiện những lần sau. Nếu thiếu lực lượng gần gũi tại khu dân cư, dịch vụ công trực tuyến có thể tồn tại trên nền tảng nhưng vẫn xa lạ với nhiều người. Vì vậy, đội ngũ tại cơ sở không phải phần phụ của chuyển đổi số; họ là mắt xích giúp chính sách thành thao tác cụ thể.
Từ khu phố TP.HCM đến thủ tục hành chính quen thuộc
Tại phường Bình Tiên, Tổ công nghệ số cộng đồng được thành lập ở 18 khu phố, với thành viên là cán bộ đoàn thể, tổ dân phố và người am hiểu công nghệ. Họ trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng Công dân số TP.HCM, thực hiện dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không tiền mặt. Quy mô phủ đến từng khu phố cho thấy hỗ trợ số hiệu quả nhất khi đặt ngay nơi người dân sinh hoạt, thay vì chỉ trông chờ vào hướng dẫn từ xa.
Nhu cầu gắn với những thủ tục hành chính cụ thể như trích lục khai sinh, xác nhận tình trạng hôn nhân. Thành viên tổ thao tác trên ứng dụng, giải thích từng bước để người dân hiểu quy trình và có thể chủ động khi cần. Người dân cũng được tiếp cận các tiện ích khác, trong đó có thông tin hồ sơ sức khỏe. Đây là khác biệt đáng kể giữa việc thông báo rằng dịch vụ đã có trên mạng và giúp một người hoàn tất thao tác bằng chính chiếc điện thoại của mình.
Đưa kỹ năng số đến hộ dân vùng cao
Ở Mường Khương, Hội Nông dân xã ra mắt Tổ Nông dân số tại các thôn Chúng Chải B, Lao Chải và Sả Hồ vào ngày 30/10, nhằm đưa kiến thức và kỹ năng số đến gần hội viên, nông dân. Mỗi tổ có từ 10 đến 20 thành viên, đảm nhận tuyên truyền và hỗ trợ ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh lẫn đời sống. Phương châm “cầm tay chỉ việc” phù hợp với địa bàn vùng cao: làm mẫu, hướng dẫn trực tiếp từng hội viên và từng hộ gia đình thay vì chỉ phát tài liệu.
Hỗ trợ bao gồm sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt và dùng VNeID mức độ 2, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, cũng như nhận biết và phòng tránh lừa đảo trên mạng. Với sản xuất nông nghiệp, tổ hướng dẫn đưa nông sản lên nền tảng số, xây dựng kênh bán hàng, quảng bá sản phẩm và dùng mã QR truy xuất nguồn gốc. Các nhóm Zalo thôn bản còn giúp chia sẻ thông tin thời tiết, nông lịch và cảnh báo thiên tai, dịch bệnh. Nhờ vậy, kỹ năng số gắn với việc thiết thực thay vì dừng ở khẩu hiệu.
Muốn dịch vụ số đến được với mọi người
Các mô hình tại đô thị và vùng cao cùng cho thấy một nguyên tắc: công nghệ chỉ có ích khi người dân biết cách dùng an toàn và có người hỗ trợ lúc vướng. Tại TP.HCM, các lớp tập huấn cho lực lượng nòng cốt tập trung vào thực hành dịch vụ số, an toàn thông tin và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nâng cao chất lượng hướng dẫn. Thành phố cũng tiếp tục gắn triển khai công nghệ với học tập suốt đời, còn Thành Đoàn phối hợp với trường đại học và chuyên gia xây dựng bài giảng phục vụ đào tạo.
Điều cần giữ là sự liên tục: tập huấn người hướng dẫn, duy trì hỗ trợ ở khu dân cư và để các tổ tại thôn bản đồng hành sau buổi ra mắt. Khi lực lượng cơ sở đủ kỹ năng và hiện diện thường xuyên, người dân có thể chuyển từ được cầm tay chỉ việc sang tự làm, tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Đó mới là thước đo thực chất của chuyển đổi số cộng đồng: dịch vụ đến gần người dân, còn người dân đủ tự tin để sử dụng.
