Công nghệ chỉ hữu ích khi người dân dùng được
Dịch vụ số cộng đồng là những tiện ích và thủ tục trên môi trường điện tử được hỗ trợ ngay tại khu dân cư, để người dân có thể tiếp cận, thực hành và tự sử dụng với sự hướng dẫn phù hợp. Muốn chuyển đổi số cơ sở có ý nghĩa, địa phương không thể chỉ trang bị máy móc hay đăng thông báo trực tuyến: phải có người giúp tháo gỡ vướng mắc cụ thể.
Ở tổ dân phố Thắng Lợi, nơi nhiều người cao tuổi và trẻ nhỏ ở nhà vì người trẻ đi học, đi làm xa, có điện thoại thông minh không đồng nghĩa với biết đăng nhập tài khoản, xác thực thông tin hay nộp hồ sơ trực tuyến. Tổ công nghệ số cộng đồng từng phát thông báo và mời người dân đến nhà sinh hoạt chung, nhưng cách này chưa đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi, người khuyết tật và người khó đi lại. Vì vậy, nhóm chuyển sang đến tận nhà, chỉ từng thao tác và để người dân tự thực hành thay vì làm hộ. Cách làm ấy thiết thực hơn một chiến dịch tuyên truyền chỉ đếm lượt tiếp cận: hơn 80% hộ tại Thắng Lợi đã được hỗ trợ số hóa hồ sơ đất đai, dùng tài khoản định danh điện tử và làm thủ tục hành chính trực tuyến.
Có thiết bị, phải có người biết vận hành
Ngày 1/11/2026, UBND xã Thắng Mố bàn giao 15 bộ máy tính và 15 bộ máy in cho 15 thôn. Việc bổ sung thiết bị số thôn nhằm khắc phục tình trạng thiếu phương tiện làm việc, giúp cán bộ cơ sở quản lý, tổng hợp báo cáo, trao đổi thông tin và xử lý công việc điện tử nhanh, chính xác hơn. Đây là bước cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số ở cấp cơ sở.
Điểm đáng chú ý là bàn giao đi cùng tập huấn: cán bộ chuyên môn hướng dẫn cán bộ thôn vận hành máy tính, khai thác phần mềm quản lý và xử lý việc trực tuyến. Nếu thiếu khâu này, máy móc dễ thành tài sản nằm im, không tạo thêm năng lực phục vụ dân. Nhưng thiết bị ở trụ sở cũng chưa tự biến thành dịch vụ số cộng đồng. Cán bộ công nghệ số tại thôn, tổ dân phố mới là mắt xích giúp người dân cài ứng dụng, hoàn thiện thông tin và làm quen với quy trình; chính quyền cần đầu tư đồng thời cho máy móc lẫn kỹ năng con người.
Hướng dẫn linh hoạt, truyền thông dễ tiếp nhận
Hỗ trợ số phải theo nhịp sống của dân, chứ không thể buộc mọi người đến đúng giờ hành chính. Ở Thắng Lợi, một nhóm lưu động sáu thành viên chia địa bàn theo cụm hộ, kết nối qua Zalo và công khai số điện thoại để người dân nhờ giúp. Vào đợt cao điểm, các thành viên hỗ trợ từ 17 giờ đến 22 giờ; ở khu Xuân Ô A, lớp học số buổi tối cuối tuần hướng dẫn dùng VNeID, eTax Mobile, VssID và dịch vụ ngân hàng. Những mô hình này cho thấy cán bộ công nghệ số không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là cầu nối kiên nhẫn giữa thủ tục trực tuyến và người chưa quen công nghệ.
Truyền thông cũng cần rời khỏi lối phổ biến một chiều. Nhiều địa phương đang dùng nhóm Zalo để chuyển tải chủ trương, chính sách và tiếp nhận phản ánh; một số nơi xây dựng mô hình “Thôn thông minh”, còn chuyên viên tạo áp phích, đồ họa thông tin và video ngắn bằng phần mềm thiết kế, công cụ hỗ trợ trí tuệ nhân tạo. Nội dung cô đọng, trực quan có thể giúp người dân nắm nhanh hơn, đồng thời mở kênh phản hồi về những việc gần gũi như vệ sinh môi trường hay an ninh trật tự.
Đầu tư dài hạn vào chiếc cầu nối
Kết quả ở khu dân cư cho thấy hỗ trợ đúng cách có thể biến mục tiêu chung thành năng lực cụ thể: tại Xuân Ô A, 100% hộ có ít nhất một người biết truy cập internet an toàn và thực hiện giao dịch thiết yếu trên môi trường số. Nhưng không nên xem con số này là lý do để giảm hỗ trợ. Phần lớn thành viên tổ công nghệ số cộng đồng làm kiêm nhiệm, dành thời gian ngoài giờ giúp dân trong khi nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế. Nếu muốn họ tiếp tục làm cầu nối, địa phương cần duy trì tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng và có chính sách phù hợp.
Bước tiếp theo phải gồm cả hạ tầng, thiết bị, đường truyền và con người. Việc Thắng Mố tập huấn ngay sau bàn giao là khởi đầu đúng hướng; các địa phương cũng cần tiếp tục phối hợp với đơn vị công nghệ và viễn thông để tháo gỡ khó khăn ở cơ sở. Máy tính tạo điều kiện làm việc, truyền thông số giúp thông tin đến nhanh hơn, còn cán bộ tận tình biến cả hai thành trải nghiệm mà người dân có thể sử dụng. Chỉ khi ba mắt xích ấy đi cùng nhau, chuyển đổi số mới hiện diện trong đời sống hằng ngày thay vì dừng ở trụ sở hay màn hình.
