Đàm phán tiếp tục, mục tiêu là lợi ích cân bằng
Đàm phán thương mại Việt–Mỹ là tiến trình hai nước trao đổi để xây dựng thỏa thuận về thương mại, hướng tới quan hệ kinh tế cân bằng và bảo đảm lợi ích của doanh nghiệp, người dân hai bên. Đây là điểm cần ghi nhớ khi đánh giá tác động của bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ: cuộc đua chính trị có thể làm thay đổi sức ép ở Washington, nhưng không đồng nghĩa tiến trình song phương dừng lại hay lập tức đổi chiều. Tại họp báo chiều 5/11, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang được triển khai. Bà đặt hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư trong tổng thể quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, đồng thời nhấn mạnh mong muốn quan hệ song phương phát triển cân bằng, hài hòa, bảo đảm lợi ích doanh nghiệp và người dân hai nước.
Đó không chỉ là thông điệp ngoại giao. Với doanh nghiệp xuất khẩu, ổn định và khả năng dự đoán về thuế quan có ý nghĩa thiết thực hơn một lời hứa thay đổi chính sách chưa thành hiện thực.
Tiến trình đã đi xa, nhưng chưa thể coi là hoàn tất
Tín hiệu từ Việt Nam cho thấy đàm phán còn tiếp diễn, trong khi các vòng làm việc đã xử lý phần lớn nội dung. Tại cuộc họp báo quý 3 của Bộ Công Thương ngày 8/10, đại diện bộ cho biết hai nước đã trải qua 7 phiên đàm phán chính thức cùng nhiều phiên ở cấp bộ trưởng và cấp kỹ thuật. Hai bên cơ bản hoàn tất gần như toàn bộ nội dung, nhưng vẫn còn một số vấn đề kỹ thuật cần trao đổi, làm rõ trước khi khép lại tiến trình. Bộ Công Thương kỳ vọng phối hợp với các cơ quan Mỹ, nhất là Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, sẽ giúp hoàn thiện nội dung để tiến tới ký kết và thực thi. Kỳ vọng đó đáng chú ý, nhưng không phải lịch ký kết đã được ấn định. Vì vậy, doanh nghiệp nên xem thỏa thuận là mục tiêu đang được thương lượng, không phải căn cứ để mặc định rủi ro thuế quan đã chấm dứt.
Bối cảnh khiến tiến trình này cấp thiết là bất ổn thuế quan kéo dài hơn một năm và áp lực từ thặng dư thương mại hàng hóa. Trong 9 tháng đầu năm 2026, thương mại hàng hóa tiếp tục tăng trưởng và Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.
Bầu cử đổi tương quan chính trị, không lập tức đổi thuế quan
Chiến thắng của Đảng Dân chủ ở cả Hạ viện và Thượng viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 làm tăng khả năng Quốc hội giám sát chính sách của Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, giới doanh nghiệp tại Việt Nam chưa kỳ vọng Washington sớm thay đổi đáng kể chính sách thương mại; nhận định của họ là các ưu tiên cơ bản nhiều khả năng vẫn được duy trì. Cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Marc Knapper cũng cảnh báo không nên chờ một bước ngoặt tức thì. Quốc hội khóa mới chỉ bắt đầu nhiệm kỳ vào tháng 1/2027, còn tổng thống vẫn giữ thẩm quyền đáng kể về thương mại trong thời gian chờ đợi. Quốc hội có thể tổ chức điều trần, gây sức ép qua ngân sách hoặc tìm cách giới hạn quyền được giao cho tổng thống, nhưng các công cụ đó không xóa được quyền phủ quyết của Nhà Trắng. Tác động dễ thấy hơn trước mắt là chi phí chính trị của những đợt tăng thuế mới có thể cao hơn, chứ không phải thuế quan tự động giảm.
Với doanh nghiệp, thông điệp hợp lý là chuẩn bị cho quá trình điều chỉnh từ từ. Mức thuế chung 12,5% áp dụng từ tháng 7/2026 thay thế một phần mức 20% trước đó bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ; diễn biến này cho thấy căn cứ pháp lý và quyết định hành pháp vẫn có thể làm thay đổi môi trường xuất khẩu.
Cơ hội củng cố vị thế nằm ở năng lực đáp ứng
Bầu cử không chỉ tạo thêm rào cản cho Nhà Trắng; nó cũng mở ra cơ hội để Việt Nam củng cố vị thế đối tác thương mại. Theo Marc Knapper, sự giám sát lớn hơn của Quốc hội có thể khiến Washington phân biệt rõ hơn cách tiếp cận với từng đối tác, trong khi những lợi ích nền tảng của quan hệ kinh tế Việt Mỹ vẫn còn. Ông đánh giá việc Việt Nam nghiêm túc xử lý các vấn đề liên quan có thể là cơ hội nhiều hơn rủi ro. Nhưng cơ hội ấy không tự đến từ thay đổi cán cân tại Quốc hội. Các ưu tiên của nghị sĩ Dân chủ gồm quyền lao động, chống lao động cưỡng bức, bảo vệ sở hữu trí tuệ và thực thi chống né thuế; giới doanh nghiệp cũng lưu ý tiêu chuẩn lao động và môi trường có thể được chú trọng hơn. Vì thế, doanh nghiệp muốn duy trì niềm tin của đối tác Mỹ cần chứng minh nguồn gốc hàng hóa, tuân thủ quy định và minh bạch chuỗi cung ứng. Trong lúc thương mại Việt Mỹ chờ kết quả đàm phán, đó là phần việc doanh nghiệp có thể chủ động.
Kết luận: không nên đặt cược kế hoạch kinh doanh vào một thay đổi chính sách thương mại Mỹ ngay sau bầu cử. Đàm phán vẫn là con đường trực tiếp để xử lý bất đồng và giảm bất định; còn khả năng củng cố quan hệ kinh tế Việt Mỹ phụ thuộc vào việc Việt Nam duy trì đối thoại và chứng minh năng lực đáp ứng các ưu tiên đang nổi lên tại Washington.
