Chuyển đổi số không thể đo bằng số phần mềm
Phân mảnh phần mềm trong cơ quan công quyền là tình trạng cán bộ phải đăng nhập và xử lý cùng một quy trình trên nhiều hệ thống rời rạc, thay vì dùng dữ liệu liên thông để hoàn tất công việc một lần. Nghịch lý ấy được nêu tại phiên chất vấn Quốc hội sáng 12/11: càng triển khai nhiều phần mềm, cán bộ cơ sở càng thêm vất vả; công chức xã, phường có thể phải xoay xở với hàng chục tài khoản và mật khẩu. Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Hà Nội) đặt câu hỏi liệu công nghệ có giảm việc thật hay chỉ chồng thêm lên quy trình vốn đã rườm rà.
Đây không phải chuyện nhỏ về giao diện hay thói quen sử dụng. Khi hệ thống không kết nối, một trường thông tin của công dân có thể bị nhập đi nhập lại trên nhiều nền tảng. Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu năm nguyên nhân: hệ thống thiếu đồng bộ; quy trình, biểu mẫu chưa thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật còn yếu; kỹ năng số của một bộ phận cán bộ và người dân còn hạn chế. Nếu chỉ bổ sung thêm phần mềm cán bộ mà không xử lý những điểm nghẽn đó, chuyển đổi số công sẽ biến thao tác giấy tờ thành thao tác màn hình.

Hà Nội chuẩn bị rà soát để dừng, tích hợp hoặc giữ lại
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết ngày 13/11 rằng sở dự kiến rà soát tình trạng cán bộ cơ sở phải dùng nhiều phần mềm, tài khoản trong tháng 12. Kết quả rà soát sẽ làm căn cứ quyết định hệ thống nào cần dừng, tích hợp hoặc tiếp tục sử dụng. Đây là bước đi cần thiết, nhưng giá trị của nó nằm ở quyết định sau kiểm kê chứ không phải ở việc lập thêm một báo cáo.
Sức ép ở cấp xã càng đáng chú ý khi năng lực nhân sự còn mỏng: theo báo cáo được nêu tại hội nghị, 8 xã, phường chưa có nhân sự chuyên trách và 86 đơn vị chỉ bố trí từ một đến hai người. Hà Nội cũng đã tổ chức 41 lớp đào tạo chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo và năng lực công vụ cho khối xã, phường; khối HĐND triển khai 43 lớp với 1.290 học viên. Đào tạo có ích, nhưng không thể thay thế việc loại bỏ các nền tảng trùng chức năng và thống nhất quy trình. Cán bộ không nên phải gánh phần việc mà kiến trúc hệ thống đáng ra phải giải quyết.
Thuận tiện cho người dân mới là thước đo
Số thủ tục đưa lên mạng không tự động đồng nghĩa với cải cách hành chính hiệu quả. Đến ngày 11/11/2026, cấp xã cung cấp trực tuyến 415 trong 419 thủ tục thuộc thẩm quyền, gồm 247 thủ tục trực tuyến toàn trình. Nhưng nếu dữ liệu chưa liên thông, người dân vẫn phải khai lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Khi ấy, dịch vụ công trực tuyến mới đổi nơi điền biểu mẫu, chưa xóa được phiền hà.
Quy mô hạ tầng dữ liệu cho thấy khoảng cách giữa kết nối trên giấy và khả năng dùng dữ liệu trong thực tế: nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch, song 34 trong 104 cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh mục tiêu của chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục là phục vụ người dân, nên mức độ hài lòng phải là một thước đo quan trọng. Hà Nội cần đánh giá việc rà soát bằng những kết quả dễ thấy: bớt lần nhập dữ liệu, bớt bước xử lý và bớt lần người dân phải bổ sung hồ sơ.
Rà soát phải dẫn tới thay đổi quy trình
Kế hoạch của Hà Nội chỉ đáng tin nếu đi đến danh mục rõ ràng: phần mềm nào bị dừng, phần mềm nào được tích hợp, ai chịu trách nhiệm kết nối dữ liệu và khi nào việc trùng lặp chấm dứt. Ở cấp trung ương, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tiếp tục khảo sát quy trình xử lý công việc và chế độ báo cáo tại cấp xã, đồng thời xây dựng hướng dẫn, tài liệu đào tạo để cải thiện kỹ năng số và giảm việc người dân phải khai báo lại. Việc làm sạch dữ liệu theo kế hoạch dự kiến hoàn thành ngày 30/11/2026, nhưng tiến độ có thể kéo dài đến quý II/2027 để tiếp tục hoàn thiện và bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống.
Bài kiểm tra sau cùng không phải là mỗi cán bộ có thể vận hành thêm bao nhiêu nền tảng, mà là họ có bớt việc không cần thiết hay không. Hà Nội nên công khai kết quả rà soát bằng thay đổi cụ thể trong thao tác công vụ và trải nghiệm của người dân. Nếu nhiều phần mềm vẫn buộc cán bộ nhập lại một dữ liệu, còn người dân phải khai lại thông tin, thì chuyển đổi số mới chỉ số hóa sự phân mảnh. Cải cách chỉ thành công khi công nghệ làm quy trình gọn hơn, dữ liệu được dùng lại và thủ tục trở nên thuận tiện.






