Số hóa không thể đồng nghĩa với nhiều phần mềm hơn
Chuyển đổi số cấp xã là việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu để xử lý công việc công nhanh, gọn hơn, đồng thời giúp người dân tiếp cận dịch vụ hành chính thuận tiện mà không phải lặp lại thông tin. Vì thế, số lượng nền tảng được triển khai không thể tự nó chứng minh thành công. Tại phiên chất vấn sáng 12/11 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt ghi nhận nỗ lực khảo sát bất cập ở cấp xã, nhưng đặt câu hỏi liệu giải pháp mới có giảm việc hay chỉ đưa công nghệ vào quy trình chồng chéo. Ông đề nghị làm rõ thủ tục, biểu mẫu cần bỏ và cách đo số giờ làm việc được cắt giảm. Lời cảnh báo rất đúng trọng tâm: cán bộ dùng thành thạo nhiều phần mềm chưa phải là đích đến; đích đến là họ không còn phải làm việc không cần thiết.
Nghịch lý ấy có nguyên nhân cụ thể: hệ thống chưa kết nối đồng bộ, biểu mẫu và quy trình chưa thống nhất, dữ liệu còn thiếu, hạ tầng và hỗ trợ kỹ thuật chưa đáp ứng, trong khi kỹ năng số của một bộ phận cán bộ và người dân còn hạn chế. Khi mỗi khâu đòi hỏi một phần mềm cán bộ riêng nhưng dữ liệu không tự chuyển giữa các hệ thống, thao tác nhập liệu và đối chiếu vẫn dồn về cơ sở. Chuyển đổi số khi đó có nguy cơ biến thành một lớp việc mới phủ lên công việc cũ, thay vì loại bỏ những khâu dư thừa.
Người dân không nên khai lại điều Nhà nước đã có
Dịch vụ công trực tuyến chỉ thuận tiện khi người dân có thể khai thông tin một lần và cơ quan nhà nước tái sử dụng được thông tin đó. Thực tế, dữ liệu ở nhiều nơi chưa được đồng bộ đầy đủ, khiến người làm thủ tục vẫn phải cung cấp lại những nội dung cơ quan đã nắm giữ. Đại biểu Nguyễn Văn Huy nêu rằng 34/104 cơ sở dữ liệu chưa được đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia; trong tám cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối, bảy cơ sở vẫn đồng bộ ngoại tuyến. Những con số này giải thích vì sao có thủ tục mang nhãn trực tuyến nhưng người dân vẫn gặp phiền hà, thậm chí phải đi lại nhiều lần.
Quy mô kết nối hiện có cho thấy chia sẻ dữ liệu có thể tạo lợi ích lớn: cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư kết nối với 17 bộ, ngành và 34 địa phương, phục vụ 2,77 tỷ lượt tra cứu, xác thực thông tin, ước tính tiết kiệm gần 8.500 tỷ đồng cho ngân sách. Nhưng lợi ích chỉ thành hình khi dữ liệu chính xác, được cập nhật và dùng lại trong quy trình thực tế. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh sự hài lòng của người dân phải là một thước đo quan trọng; số thủ tục đã đưa lên mạng không thể thay thế câu hỏi người dân có thực sự làm thủ tục dễ dàng hay không.
Ba Chẽ cho thấy cách làm cần đi cùng chuẩn hóa
Tại xã Ba Chẽ, địa phương xác định chuyển đổi số là hướng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và đang triển khai nhiều giải pháp trong bối cảnh đồng bào dân tộc chiếm 66% dân số, với 11 dân tộc sinh sống. Xã chú trọng chuẩn hóa dữ liệu đất đai, đưa bốn thủ tục hành chính của Đảng lên môi trường điện tử và gắn đánh giá công việc của cán bộ, công chức với dữ liệu số. Đây là những việc có ý nghĩa khi chúng giúp thông tin có thể được quản lý, tra cứu và sử dụng có hệ thống, thay vì chỉ chuyển giấy tờ sang dạng điện tử.
Tính đến tháng 10/2026, Ba Chẽ duy trì 333/339 thủ tục hành chính cung cấp dịch vụ công trực tuyến, đạt 98,2%; trong đó 212 thủ tục được cung cấp toàn trình. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, số hóa hồ sơ đầu vào và trả kết quả điện tử đều đạt 100%. Tỷ lệ văn bản trình ký điện tử toàn trình tại Đảng ủy xã đạt 99,6%, còn tỷ lệ đảng viên cài sổ tay điện tử là 90,96%. Những kết quả này cho thấy nền tảng số có thể hỗ trợ điều hành và phục vụ người dân. Tuy vậy, tỷ lệ cao chỉ là một phần bức tranh; cần kiểm chứng liệu người dùng có bớt khai lại, bớt chờ và bớt thao tác hay không.

Đo thành công bằng việc được cắt giảm
Thước đo chuyển đổi số cấp xã nên bắt đầu từ những thay đổi có thể cảm nhận và kiểm chứng: số bước xử lý được bỏ, thời gian cán bộ tiết kiệm, số lần người dân phải bổ sung thông tin, mức độ liên thông của dữ liệu và mức hài lòng khi sử dụng dịch vụ. Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tiếp tục khảo sát quy trình xử lý công việc và chế độ báo cáo ở cấp xã, xây dựng hướng dẫn, tài liệu đào tạo và cập nhật kiến thức để hỗ trợ cán bộ, khắc phục phần mềm thiếu đồng bộ và giảm khai báo lặp lại. Bộ Công an cũng sẽ tiếp tục đôn đốc các cơ quan chuyển từ theo dõi tiến độ sang đánh giá kết quả, hiệu quả thực tế.
Ở Ba Chẽ, Ban Chỉ đạo chuyển đổi số xã dự kiến tiếp tục kế hoạch 100 ngày làm việc cao điểm để tháo gỡ điểm nghẽn. Ở tầm dữ liệu, kế hoạch làm sạch được dự kiến hoàn thành ngày 30/11/2026, nhưng tiến độ có thể kéo dài đến quý II/2027 để tiếp tục hoàn thiện và bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống. Những mốc này nhắc rằng kết nối dữ liệu cần thời gian, nhưng không nên là lý do để duy trì quy trình gây phiền hà. Chuyển đổi số chỉ đáng gọi là tiến bộ khi công nghệ làm nhẹ công việc của cán bộ và khiến thủ tục của người dân ít bước hơn, không phải khi mọi người phải học thêm cách vận hành một mê cung phần mềm.






