Rà soát để vốn không chảy vào công trình trùng lặp
Đầu tư công cho giao thông là nguồn lực nhà nước dành để xây dựng, nâng cấp và bảo trì đường sá, vì vậy mỗi hạng mục cần đáp ứng nhu cầu thực tế thay vì lặp lại công trình còn sử dụng được. Ngày 1/11, UBND tỉnh Lâm Đồng yêu cầu các xã, phường, đặc khu và ban quản lý dự án rà soát phạm vi dự án giao thông trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026–2030, kể cả dự án đang lập hoặc đã được thông qua chủ trương. Đây là bước cần thiết: nếu thiết kế và thẩm định không đối chiếu đầy đủ với những gì đã làm, vốn mới có thể bị khóa vào khối lượng dư thừa, còn các nhu cầu cấp bách khác phải chờ.
Trọng tâm là những công trình giai đoạn 2021–2025 vẫn còn thời gian sử dụng theo quyết định phê duyệt; yêu cầu rà soát không áp dụng cho dự án sửa chữa, bảo trì. Với tuyến đường từ Nam Đà đi Krông Nô, tỉnh yêu cầu cắt toàn bộ khối lượng trùng lặp trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt. Riêng dự án nâng cấp đường liên xã Tuy Đức–Quảng Tân, Sở Tài chính chủ trì cùng Sở Xây dựng rà soát căn cứ pháp lý và tham mưu hướng xử lý. Làm đúng từ đầu giúp dự án giao thông Lâm Đồng đồng bộ hơn, thay vì chỉ sửa sai sau khi vốn đã được phân bổ.
Hơn 1.100 tỷ đồng còn lại, giải ngân mới đạt 65,49%
Rà soát trùng lặp mới xử lý một mặt của bài toán. Tại cuộc làm việc chiều 7/11, Phó Chủ tịch tỉnh Nguyễn Minh cùng Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 (Ban 2) và đại diện một số ban khu vực bàn cách tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh giải ngân vốn công. Ban 2 được giao 57 dự án với kế hoạch vốn hơn 2.040 tỷ đồng; các ban khu vực phụ trách 370 dự án với hơn 1.330 tỷ đồng. Tổng cộng là 427 dự án, kế hoạch vốn hơn 3.371 tỷ đồng.
Đến ngày 5/11/2026, các đơn vị đã giải ngân hơn 2.208 tỷ đồng, tương đương 65,49% kế hoạch; hơn 1.163 tỷ đồng vẫn chưa được giải ngân. Con số này cho thấy nút thắt không chỉ nằm ở khâu lập danh mục, mà còn ở khả năng đưa dự án từ kế hoạch ra công trường và tạo khối lượng đủ điều kiện nghiệm thu, thanh toán. Với người dân, tiến độ vốn chậm đồng nghĩa những cải thiện về kết nối và đi lại cũng có thể đến muộn. Bởi vậy, chỉ tiêu giải ngân cần đi cùng tiến độ thực tế, không thể được xem là thành tích tách rời chất lượng công trình.
Thiếu vật liệu khiến công trường và dòng vốn cùng chậm
Theo báo cáo của các chủ đầu tư, nguyên nhân chính khiến nhiều dự án chậm là thiếu đất đắp và đá cấp phối; một số nơi còn vướng bồi thường, giải phóng mặt bằng, thời tiết và các trở ngại trong quá trình triển khai. Đây là điểm nghẽn cần được xử lý song song với việc cắt khối lượng thừa. Một dự án không trùng lặp vẫn khó tiến lên nếu nhà thầu không có vật liệu hoặc chưa nhận được mặt bằng. Nói cách khác, siết kỷ luật danh mục mà không mở đường cho nguồn cung thì vốn vẫn nằm chờ, còn tháo gỡ vật liệu mà bỏ qua khâu rà soát lại có nguy cơ đẩy nhanh cả những phần đầu tư không cần thiết.
Phó Chủ tịch tỉnh yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu chủ động làm việc với cơ sở khai thác, cung ứng, đồng thời xem xét mở rộng công suất theo quy định để bảo đảm vật liệu cho công trình. Các địa phương được yêu cầu quyết liệt bàn giao mặt bằng và hoàn thiện thủ tục; Ban 2 phải bám từng công trình, từng hạng mục, báo cáo tiến độ cụ thể. Tỉnh cũng nhấn mạnh việc đánh giá phải dựa trên khối lượng thực tế, không chấp nhận cam kết chung chung. Cách điều hành này đúng hướng, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc biến yêu cầu thành nguồn vật liệu và mặt bằng sẵn sàng.
Giải ngân phải đi cùng dự án cần thiết và khả thi
Trong hai tháng cuối năm 2026, Ban 2 đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao; đơn vị cho biết sẽ tăng giám sát công trường, kể cả cuối tuần, bổ sung nhân lực và thiết bị, đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán khi có khối lượng hoàn thành, đồng thời xử lý nhà thầu chậm tiến độ. Mục tiêu này tạo áp lực cần thiết, nhưng không nên biến tỷ lệ giải ngân thành lý do bỏ qua chất lượng hoặc tính hợp lý của từng hạng mục. Với đầu tư công Lâm Đồng, thước đo phù hợp là vốn được đưa vào công trình cần thiết, có vật liệu và mặt bằng, rồi tạo ra kết quả sử dụng được.
Hai nhiệm vụ vì thế không thể tách rời: loại bỏ phần đầu tư trùng lặp để tránh lãng phí, đồng thời tháo gỡ thiếu vật liệu xây dựng để công trình đủ điều kiện thi công. Rà soát phạm vi dự án bảo vệ hiệu quả của đồng vốn trước khi chi; giải quyết nguồn cung và mặt bằng giúp đồng vốn đã bố trí chuyển thành khối lượng thực tế. Lâm Đồng sẽ chỉ thu hẹp được khoảng cách giữa kế hoạch và kết quả khi trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu và địa phương được gắn với tiến độ kiểm chứng được, thay vì những lời hứa giải ngân.
