Thiếu vật liệu khiến vốn khó chuyển thành khối lượng thi công
Giải ngân đầu tư công là quá trình thanh toán vốn ngân sách cho các dự án khi công việc và thủ tục đủ điều kiện; tại Lâm Đồng, hơn 1.100 tỷ đồng đang mắc lại vì thiếu đất đắp và đá cấp phối, những vật liệu trực tiếp quyết định khả năng thi công nhiều công trình. Tình trạng thiếu vật liệu xây dựng vì thế không chỉ làm chậm tiến độ mà còn khiến vốn đã bố trí chưa thể chuyển thành khối lượng được nghiệm thu, thanh toán.
Ngày 7/11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh làm việc với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 (Ban 2) và đại diện một số ban quản lý dự án khu vực để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy giải ngân. Tính đến ngày 5/11, các đơn vị này đã giải ngân hơn 2.208 tỷ đồng, đạt 65,49% kế hoạch; hơn 1.163 tỷ đồng vẫn chưa được giải ngân. Quy mô vốn còn lại cho thấy nút thắt vật liệu không còn là trở ngại riêng lẻ ở một công trường, mà đang ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ chung của các chủ đầu tư.
Ban 2 quản lý 57 dự án với kế hoạch vốn hơn 2.040 tỷ đồng; các ban quản lý dự án khu vực phụ trách 370 dự án với hơn 1.330 tỷ đồng. Tổng cộng, 427 dự án được giao kế hoạch vốn hơn 3.371 tỷ đồng. Với khối lượng công việc như vậy, nguồn cung vật liệu chậm sẽ kéo theo dây chuyền thi công, nghiệm thu và thanh toán bị trì hoãn.
Vật liệu là điểm nghẽn lớn, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất
Các chủ đầu tư xác định nguồn cung đất đắp và đá cấp phối thiếu là nguyên nhân chính khiến nhiều dự án chậm tiến độ. Khi nhà thầu không có đủ vật liệu để duy trì nhịp thi công, kế hoạch giải ngân khó đạt dù vốn đã được giao. Đây là điểm nghẽn cần xử lý bằng nguồn cung cụ thể và phối hợp tại công trường, thay vì chỉ thúc giục hoàn tất hồ sơ thanh toán.
Tuy nhiên, bức tranh không thể quy hết cho vật liệu. Bồi thường, giải phóng mặt bằng chậm khiến một số nhà thầu chưa được bàn giao mặt bằng; thời tiết và những khó khăn khác cũng tác động đến quá trình triển khai. Nếu các vướng mắc này không được tháo gỡ song song, giải quyết được nguồn đất đá vẫn chưa chắc giúp dự án tăng tốc.
Áp lực giải ngân còn hiện rõ ở cấp địa phương. Đến ngày 2/11, 12 địa phương phía Đông được giao hơn 372,5 tỷ đồng vốn năm 2026 đã giải ngân 235,2 tỷ đồng, đạt 63,14%. Kết quả này thấp hơn mức bình quân chung toàn tỉnh theo đánh giá của Sở Tài chính. Con số cho thấy tiến độ không chỉ phụ thuộc vào năng lực nhà thầu: thủ tục đầu tư kéo dài, phối hợp chưa chặt và công tác chỉ đạo thiếu quyết liệt cũng có thể làm vốn chậm ra công trường.
Tỉnh tăng giám sát, đôn đốc từ địa phương đến công trường
Lâm Đồng đang dùng hai mũi xử lý: yêu cầu địa phương chịu trách nhiệm về tỷ lệ giải ngân và đưa lãnh đạo chuyên môn đến trực tiếp các dự án trọng điểm. Ngày 2/11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh làm việc với 12 địa phương phía Đông có tỷ lệ giải ngân thấp, yêu cầu xem giải ngân là nhiệm vụ ưu tiên trong thời gian còn lại của năm.
Ở cấp tỉnh, UBND tỉnh cử 9 Phó Giám đốc thuộc Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Trung tâm Phát triển quỹ đất xuống các công trình trọng điểm, phối hợp với chủ đầu tư và nhà thầu tháo gỡ vướng mắc. Cách làm này có lý: vấn đề quy hoạch, thủ tục, đất đai hay giải phóng mặt bằng được xử lý gần nơi phát sinh sẽ giảm vòng chuyển hồ sơ và rút ngắn thời gian chờ.
Ban 2 đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao trong hai tháng cuối năm, đồng thời tăng giám sát công trường cả ngày thứ Bảy, Chủ nhật, yêu cầu nhà thầu bổ sung nhân lực, máy móc, thiết bị và đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán khi có khối lượng. Đây là cam kết cần được đo bằng tiến độ thực tế, nhất là việc bảo đảm vật liệu và mặt bằng.
Thước đo cuối cùng là vật liệu đến công trường và vốn được thanh toán
Đôn đốc họp hành là cần thiết, nhưng không thể tự tạo ra đất đắp hay đá cấp phối. Muốn giải ngân tăng nhanh, tỉnh cần gắn trách nhiệm từng đơn vị với những vướng mắc cụ thể: nguồn vật liệu, bàn giao mặt bằng, tiến độ thi công và hồ sơ nghiệm thu. Nếu chỉ đặt mục tiêu tỷ lệ mà các đầu vào vẫn thiếu, vốn đầu tư Lâm Đồng sẽ tiếp tục nằm trên kế hoạch trong khi công trình chờ điều kiện triển khai.
Tỉnh đặt mục tiêu các địa phương giải ngân tối thiểu 95% kế hoạch vào ngày 31/12/2026 và hoàn thành 100% vào tháng 1/2027. Với các ban quản lý dự án, kế hoạch giải ngân toàn bộ vốn trong hai tháng cuối năm là một đích đến đầy áp lực khi hơn 1.163 tỷ đồng còn chưa thanh toán tại thời điểm 5/11. Khoảng cách giữa cam kết và kết quả sẽ phụ thuộc vào việc tháo gỡ vật liệu, mặt bằng và đẩy nhanh thi công.
Vấn đề cốt lõi vì thế không chỉ là giải ngân chậm, mà là năng lực biến vốn được giao thành công trình có khối lượng thực tế. Lâm Đồng đã tăng đôn đốc từ cấp xã đến công trường; bước tiếp theo phải là xử lý được những điểm nghẽn cụ thể, đặc biệt là nguồn cung đất đắp và đá cấp phối. Khi vật liệu chưa thông, thúc tiến độ bằng mệnh lệnh sẽ khó tạo ra kết quả bền vững.
