Từ thu hút vốn sang cùng tạo năng lực
FDI chất lượng cao là dòng vốn nước ngoài gắn với liên kết doanh nghiệp, phát triển công nghệ và nhân lực, giúp năng lực sản xuất trong nước tiến lên thay vì chỉ mở rộng quy mô nhà máy. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đối thoại với Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới Stephan Mergenthaler về định vị Việt Nam trong tương lai toàn cầu. Thông điệp “đầu tư cùng Việt Nam” đánh dấu một chuyển hướng cần thiết: thành công không thể chỉ tính bằng vốn đăng ký, dự án hay việc làm. Câu hỏi quan trọng hơn là doanh nghiệp Việt học được gì, công nghệ nào được làm chủ và bao nhiêu giá trị được giữ lại. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và cạnh tranh công nghệ gay gắt, FDI Việt Nam chỉ tạo lợi ích lâu dài khi nhà đầu tư quốc tế trở thành đối tác nâng năng lực trong nước.
Đây không phải lời kêu gọi giảm vai trò của vốn ngoại, mà là yêu cầu dùng vốn hiệu quả hơn. Chính phủ cũng nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế, hạ tầng, nhân lực và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Song môi trường đầu tư thuận lợi cần đi cùng cơ chế kết nối thực chất; nếu không, doanh nghiệp nội địa vẫn đứng ngoài những khâu có giá trị cao.
Mục tiêu 10.000 nhà cung ứng phải đi cùng năng lực
Trong 9 tháng đầu năm 2026, vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, cao nhất cùng kỳ trong 5 năm; công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 82,6%. Những con số cho thấy cơ hội lớn, nhưng tự chúng chưa chứng minh liên kết với doanh nghiệp Việt đã sâu. Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt mục tiêu có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng FDI đến năm 2030. Mục tiêu này chỉ đáng giá nếu nhà cung cấp không dừng ở khâu đơn giản, mà có thể đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn, xử lý công đoạn phức tạp và giữ thêm giá trị trong nước. Doanh nghiệp nội địa cần được hỗ trợ về quản trị, chất lượng sản phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật; còn nhà đầu tư cần mở đường bằng yêu cầu rõ ràng, phản hồi cụ thể và cơ hội thương mại thật.
Liên kết không thể là quan hệ mua bán ngắn hạn, nơi nhà cung ứng chỉ cạnh tranh bằng giá. Doanh nghiệp FDI có thể tạo lực kéo bằng cách công khai chuẩn đầu vào, chia sẻ lộ trình nâng chuẩn và duy trì đơn hàng đủ ổn định để đối tác dám đầu tư. Khi doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, năng lực sản xuất, quản trị và cạnh tranh mới có cơ hội tăng lên.
Doanh nghiệp FDI cần mở cửa tri thức, không chỉ đơn hàng
Vai trò của doanh nghiệp FDI không nên dừng ở việc lựa chọn nhà cung cấp đạt chuẩn sẵn có. Với mạng lưới khoảng 600 nhà cung cấp, Unilever cho biết họ làm rõ yêu cầu kỹ thuật, phản hồi trong quá trình hợp tác và tạo cơ hội thương mại để đối tác có cơ sở cải tiến. Đây là cách tiếp cận đáng nhân rộng: bên mua góp phần nâng chuẩn, còn nhà cung cấp chủ động kiểm soát chất lượng, chi phí và giải quyết vấn đề. Tại Bắc Ninh, hợp tác giữa Unilever và nhà cung cấp bao bì Dynaplast là ví dụ về việc thay đổi cách tổ chức sản xuất có thể tạo kết quả cụ thể. Một giải pháp trong hợp tác này giúp loại bỏ nhu cầu khoảng 3.000 chuyến xe tải và 120.000 thùng carton mỗi năm. Lợi ích như vậy vừa giảm lãng phí vận hành, vừa cho thấy hợp tác chuỗi cung ứng có thể chạm tới hiệu quả thực tế.
Tuy nhiên, chuyển giao công nghệ không phải việc gửi máy móc hay tài liệu rồi coi như hoàn tất. Công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi doanh nghiệp tiếp nhận hiểu bài toán cần giải quyết, có căn cứ kinh tế để đầu tư và có đội ngũ đủ sức vận hành, cải tiến. Vì thế, nhà đầu tư cần kết nối với trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước; doanh nghiệp Việt cũng phải đầu tư vào kỹ sư, quy trình và năng lực đổi mới. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh hướng chuyển giao công nghệ gắn với nâng cấp doanh nghiệp trong nước để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị tại phiên tham luận ngày 28/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026.
Đo thành công bằng giá trị ở lại
Việt Nam cần chuyển từ thu hút từng dự án sang xây dựng hệ sinh thái liên kết, kết nối nhà đầu tư quốc tế với doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu. Đây là bước tiếp theo hợp lý khi kinh tế thế giới chịu tác động đồng thời của biến động địa chính trị, bùng nổ công nghệ và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Anh Quốc-Việt Nam 2026, các đại biểu cũng bàn giải pháp thúc đẩy thương mại, FDI và thị trường vốn để hướng tới nền kinh tế có thu nhập và giá trị gia tăng cao vào năm 2045. Nhưng mục tiêu lớn không thể đạt bằng số dự án đơn thuần. Cần theo dõi doanh nghiệp nội địa đảm nhận được công đoạn nào, lao động được nâng kỹ năng ra sao, công nghệ nào được tiếp nhận và năng suất nhà cung cấp có tiến bộ không.
Kết luận rất rõ: FDI chỉ trở thành động lực phát triển bền vững khi doanh nghiệp trong nước có cơ hội bước vào chuỗi cung ứng, học hỏi và tiến lên những khâu giá trị cao hơn. Mục tiêu 10.000 doanh nghiệp đến năm 2030 nên được xem không chỉ là chỉ tiêu về số lượng, mà là phép thử cho chất lượng liên kết. Nhà đầu tư phải góp phần mở rộng năng lực chuỗi cung ứng; Nhà nước cần tạo điều kiện kết nối và nâng kỹ năng; doanh nghiệp Việt phải chủ động cải tiến. Khi các bên cùng chịu trách nhiệm về kết quả, “đầu tư cùng Việt Nam” mới trở thành giá trị kinh tế cụ thể.
