Bạo lực học đường là dấu hiệu không thể xem nhẹ
Bạo lực học đường là hành vi gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần trong môi trường giáo dục, từ xúc phạm, đe dọa, cô lập đến hành hung, và đòi hỏi người lớn nhận diện, can thiệp trước khi hậu quả trở nên nghiêm trọng. Những vụ việc gần đây cho thấy đây không còn là chuyện cãi vã đơn lẻ hay “trẻ con xích mích”. Ngày 14/10, cuộc ẩu đả giữa hai nhóm học sinh ở Hải Phòng khiến một học sinh thiệt mạng; sáng 19/10, một nam sinh ở Hà Nội hành hung giáo viên ngay trên bục giảng. Các sự việc phơi bày mức độ đáng lo của bạo lực học đường: khi học sinh đánh nhau, quay clip phát tán hoặc xúc phạm, đe dọa giáo viên, an toàn và kỷ cương trong lớp học đều bị xâm phạm. Giáo viên không được bảo vệ thì niềm tin vào môi trường giáo dục cũng bị tổn hại. Vì vậy, không thể chờ đến khi vụ việc gây hậu quả lớn mới coi đó là vấn đề chung.
Giáo dục đạo đức phải biến điều đúng thành cách làm
Nói với học sinh rằng phải tôn trọng người khác là cần thiết, nhưng lời nhắc không tự động giúp các em giữ bình tĩnh khi tức giận, giải quyết mâu thuẫn hay tìm người hỗ trợ. Giáo sư Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, nhấn mạnh giáo dục đạo đức cần chuyển từ “biết điều đúng” sang “làm điều đúng” trong những tình huống căng thẳng. Đây là điểm yếu cần được nhìn thẳng: ở một số nơi, giáo dục vẫn thiên về truyền đạt chuẩn mực, chưa rèn đủ kỹ năng tự điều chỉnh hành vi trong đời sống thực tế. Trường học nên dạy và thực hành cụ thể việc nhận diện cảm xúc, lắng nghe quan điểm khác, xử lý xung đột không bạo lực, biết cầu cứu và chịu trách nhiệm. Những kỹ năng này cần có mặt trong giờ học, sinh hoạt lớp và các tình huống xung đột hằng ngày, chứ không chỉ xuất hiện trong vài buổi chuyên đề.
Nhà trường, gia đình và xã hội phải cùng giữ ranh giới
Một thông điệp ở trường sẽ khó bền nếu ở nhà hành vi xúc phạm được bỏ qua, hoặc nếu người lớn giải quyết bất đồng bằng đe dọa. Giáo dục đạo đức và lối sống vì thế cần sự chủ động của nhà trường cùng sự phối hợp, đồng hành của gia đình và xã hội. Nhà trường phải tạo môi trường an toàn, quy định rõ cách ứng xử và hỗ trợ học sinh; gia đình cần làm gương, giúp con hiểu giới hạn và cùng nhà trường xử lý khi con gặp khó khăn. Cộng đồng, truyền thông và các nền tảng số cũng không nên khuếch đại cảnh bạo lực hay biến nỗi đau của nạn nhân thành nội dung giải trí. Mạng xã hội có thể khiến lời xúc phạm, hình ảnh và áp lực lan rộng, làm mâu thuẫn trầm trọng hơn. Sự nhất quán giữa các môi trường không có nghĩa là chỉ siết kỷ luật: học sinh cần thấy người lớn vừa đặt ranh giới rõ, vừa sẵn sàng lắng nghe và bảo vệ người bị tổn thương.
Phát hiện sớm quan trọng hơn chạy theo xử phạt
Nhiều vụ việc chỉ lộ ra khi hậu quả đã nghiêm trọng, một phần vì học sinh bị bắt nạt có thể im lặng do sợ bị trả thù, sợ bị trách mắng hoặc không tin rằng lên tiếng sẽ được bảo vệ. Vì thế, trường học cần có kênh phản ánh dễ tiếp cận, bảo mật và phản hồi kịp thời; quy trình phải nói rõ cách tiếp nhận thông tin, đánh giá nguy cơ và hỗ trợ sau sự việc. Giáo viên chủ nhiệm và bộ phận tư vấn tâm lý cần chủ động theo dõi xung đột trong lớp lẫn trên mạng để can thiệp sớm. Việc đánh giá hiệu quả không nên chỉ đếm văn bản hay biên bản kỷ luật, mà phải xem học sinh có dám báo nguy cơ, người phản ánh có được bảo vệ và nguyên nhân có được xử lý đến cùng hay không. Tư vấn học đường cũng cần nhân lực và kinh phí phù hợp. Xử lý người vi phạm vẫn cần thiết, nhưng chỉ xử phạt sau khi bạo lực xảy ra là bỏ lỡ cơ hội ngăn tổn thương từ đầu.
An toàn trường học phải được chứng minh bằng hành động
Bạo lực học đường đã được cảnh báo từ lâu nhưng chưa giảm về mức độ và tính nghiêm trọng. Điều đó cho thấy thêm khẩu hiệu về lễ phép hay các quy định trên giấy không đủ để bảo đảm an toàn trường học. Thước đo cần là những việc học sinh có thể cảm nhận: mâu thuẫn được phát hiện sớm, lời cầu cứu được tiếp nhận kín đáo, nạn nhân được hỗ trợ và người gây bạo lực phải chịu trách nhiệm đồng thời được xem xét nguyên nhân dẫn đến hành vi. Nhà trường, gia đình và xã hội không thể chuyển trách nhiệm cho nhau sau mỗi vụ việc. Giáo dục đạo đức chỉ có ý nghĩa khi giúp học sinh lựa chọn cách ứng xử đúng lúc cảm xúc dâng cao, còn người lớn tạo được môi trường để các em dám lên tiếng. Muốn ngăn bạo lực trước khi thành hậu quả, cần biến sự phối hợp và phòng ngừa thành công việc hằng ngày, không phải phản ứng nhất thời sau một vụ việc gây chấn động.
