Vụ việc buộc thành phố nhìn lại cả chuỗi cung ứng
Kiểm soát thịt heo là việc giám sát và đối chiếu nguồn gốc, điều kiện chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và kinh doanh để phát hiện rủi ro an toàn thực phẩm trước khi sản phẩm đến người tiêu dùng. Sau vụ đường dây đưa heo sử dụng Salbutamol ra thị trường, đây phải là cách tiếp cận xuyên suốt, thay vì chỉ kiểm tra một vài điểm bán.
Công an TP.HCM xác định từ tháng 1/2026, các đối tượng đã đưa hơn 10.000 tấn heo có sử dụng chất tạo nạc Salbutamol ra thị trường TP.HCM và một số tỉnh, thành phía Nam. Ngày 27/9, cơ quan điều tra khởi tố vụ án với bốn tội danh và khởi tố chín bị can. Đường dây được mô tả là khép kín, từ cung cấp chất cấm, tổ chức chăn nuôi, thu gom, vận chuyển, hợp thức hóa kiểm dịch đến giết mổ và tiêu thụ. Vấn đề đáng lo không chỉ là Salbutamol trong thịt, mà còn là khả năng hồ sơ hợp lệ che khuất sai phạm trong thực tế.
UBND TP.HCM yêu cầu các sở, ngành và địa phương rà soát, kiểm tra, truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi cung ứng thịt. Đây là phản ứng cần thiết: nếu chỉ dừng ở khâu bán lẻ, cơ quan chức năng có thể phát hiện sản phẩm đáng ngờ nhưng khó lần ngược nơi phát sinh vi phạm.
Lấy mẫu từ chuồng nuôi đến quầy thịt
Kế hoạch kiểm tra đặt trọng tâm vào việc lấy mẫu ở nhiều mắt xích, thay vì chờ thịt ra chợ mới xét nghiệm. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao tăng lấy mẫu thức ăn, vật tư chăn nuôi, nước uống, động vật và sản phẩm động vật để phát hiện Salbutamol cùng các chất thuộc nhóm Beta-agonist.
Tại trang trại, việc kiểm tra tập trung vào thức ăn và nước tiểu heo trong giai đoạn vỗ béo, trước khi xuất bán. Ở cơ sở giết mổ, mẫu thịt, gan, thận và nước tiểu được lấy trước khi giết mổ; chợ và siêu thị cũng phải kiểm tra mẫu thịt, gan, thận. Cách làm này có thể giúp đối chiếu dấu hiệu từ vật nuôi đến sản phẩm, nhưng chỉ đáng tin khi lấy mẫu đủ rộng, đúng thời điểm và có quy trình bảo quản, xét nghiệm minh bạch.
Kiểm tra thịt heo còn được mở rộng tới khâu chế biến, bảo quản, vận chuyển, nơi cung cấp suất ăn, nhà hàng và dịch vụ ăn uống. Thương mại điện tử, mạng xã hội và dịch vụ giao hàng cũng nằm trong phạm vi giám sát. Với người mua, điểm quan trọng là kiểm tra không thể chỉ nhìn vào quầy truyền thống: kênh bán trực tuyến cũng phải có nguồn hàng có thể xác minh.
Truy xuất phải kiểm chứng được, không chỉ đủ giấy tờ
TP.HCM yêu cầu truy xuất nguồn gốc thịt heo từ lúc nuôi, qua giết mổ và phân phối, đến khi bán cho người tiêu dùng. Thành phố cũng tiếp tục triển khai đề án truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gia cầm, trứng gia cầm và mô hình chợ an toàn thực phẩm, đồng thời mở rộng kiểm tra hoạt động kinh doanh trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và ứng dụng giao nhận.
Điểm dễ thất bại nằm ở khâu nối dữ liệu với hàng hóa thật. Cơ quan chức năng được yêu cầu kiểm soát động vật và sản phẩm động vật ra vào, quá cảnh thành phố; rà soát việc cấp giấy kiểm dịch, đối chiếu hồ sơ với thực tế và ngăn hợp thức hóa chứng từ. Nếu mã truy xuất không khớp với lô hàng, hoặc giấy tờ không phản ánh đúng nơi nuôi và giết mổ, người tiêu dùng vẫn không thể biết thịt đến từ đâu.
Sở An toàn thực phẩm được giao giám sát nguy cơ tại điểm kinh doanh, đánh giá tác động sức khỏe và kịp thời khuyến cáo người dân; ngành y tế rà soát quản lý Salbutamol trong sản xuất, nhập khẩu thuốc để ngăn sử dụng sai mục đích. Đây là phần thiết yếu, nhưng công khai kết quả lấy mẫu và xử lý vi phạm mới giúp người mua có căn cứ để tin vào truy xuất nguồn gốc thịt.
Trách nhiệm cần đi cùng kết quả kiểm tra
Sở Công Thương được giao tăng kiểm tra lưu thông, kinh doanh sản phẩm động vật; ngành giáo dục phải kiểm soát nguồn thực phẩm trong bữa ăn học đường. Chính quyền phường, xã và đặc khu rà soát cơ sở chăn nuôi, giết mổ, kinh doanh, xử lý nơi hoạt động không phép và tiếp nhận phản ánh của người dân. Người đứng đầu địa phương cũng phải chịu trách nhiệm nếu để vi phạm kéo dài, có dấu hiệu rõ mà không phát hiện, xử lý hoặc báo cáo kịp thời.
Quy định phân công đã bao phủ nhiều khâu, nhưng số lượng cuộc kiểm tra tự nó không bảo đảm an toàn. Cần theo dõi kết quả mẫu, truy đến nơi xuất phát của lô hàng và xử lý cả hành vi làm sai lệch giấy tờ. Nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm liên quan chất cấm hoặc vi phạm nghiêm trọng về an toàn thực phẩm, hồ sơ sẽ được chuyển cho cơ quan điều tra Công an TP.HCM.
Vụ việc cho thấy chất cấm vẫn có thể lọt vào chuỗi cung ứng thực phẩm. Vì vậy, kiểm soát thịt heo TP.HCM chỉ có ý nghĩa khi lấy mẫu từ trang trại đến điểm bán, dữ liệu truy xuất khớp với hàng hóa và kết quả được công khai đủ để người dân biết cơ quan chức năng đã làm gì. Siết kiểm tra là bước đầu; khép kín trách nhiệm mới là phép thử thực sự.
