Đường dây khép kín phơi lộ lỗ hổng kiểm soát
Thịt heo chứa Salbutamol là thịt từ heo bị sử dụng chất thuộc nhóm kích thích beta-agonist, trong đó Salbutamol bị lạm dụng để tạo nạc và có thể đi vào chuỗi thực phẩm nếu khâu kiểm soát thất bại. Đây không phải rủi ro chỉ nằm ở một trang trại: vụ việc cho thấy cần giám sát cả hành trình từ chăn nuôi đến bàn ăn.
Ngày 27/9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM khởi tố vụ án với bốn tội danh, gồm vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, đưa hối lộ, nhận hối lộ và buôn bán hàng cấm; chín bị can bị khởi tố. Theo kết quả điều tra, từ tháng 1/2026, hơn 10.000 tấn heo có sử dụng chất cấm tạo nạc đã được đưa ra thị trường, tiêu thụ tại TP.HCM, Đồng Tháp và một số tỉnh, thành phía Nam; số heo được ước tính trị giá trên 600 tỉ đồng.
Đáng lo hơn quy mô là cách đường dây vận hành: từ cung cấp chất cấm, tổ chức nuôi, thu gom và vận chuyển đến hợp thức hóa hồ sơ kiểm dịch, giết mổ rồi tiêu thụ. Khi chứng từ có thể bị lợi dụng để che khuất nguồn gốc, kiểm tra tại một điểm đơn lẻ khó đủ sức ngăn thịt không an toàn lọt ra thị trường. Vụ án vì thế là lời cảnh báo rõ ràng về lỗ hổng an toàn thực phẩm trong cả chuỗi.
Lấy mẫu ở nhiều khâu, thay vì chờ đến quầy bán
Phản ứng của TP.HCM đi đúng hướng khi yêu cầu rà soát, kiểm tra và truy xuất nguồn gốc trên toàn chuỗi cung ứng thịt sau khi đường dây bị triệt phá. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao tăng lấy mẫu thức ăn chăn nuôi, vật tư, nước uống, động vật và sản phẩm động vật để phát hiện Salbutamol cùng các chất thuộc nhóm Beta-agonist.
Kế hoạch kiểm tra thịt heo cụ thể hơn một đợt thanh tra chung: tại trang trại, cơ quan chức năng tập trung vào thức ăn và nước tiểu heo ở giai đoạn vỗ béo, trước khi xuất bán; tại cơ sở giết mổ, lấy mẫu thịt, gan, thận và nước tiểu trước khi giết mổ. Mẫu thịt, gan và thận cũng được kiểm tra ở chợ, siêu thị.
Mở rộng mẫu thử qua các công đoạn làm tăng cơ hội phát hiện vi phạm trước khi sản phẩm đến tay người mua. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào tần suất kiểm tra, khả năng xử lý nhanh kết quả và việc lấy mẫu có đủ bất ngờ hay không. Nếu kiểm tra chỉ tập trung vào những cơ sở đã biết, một đường dây có tổ chức vẫn có thể tìm cách chuyển hướng hoạt động.
Truy xuất phải nối được từ chuồng nuôi đến người mua
Truy xuất nguồn gốc heo chỉ có giá trị khi thông tin về nơi nuôi, vận chuyển, giết mổ và phân phối khớp với hàng hóa thực tế. TP.HCM yêu cầu lần theo thịt heo từ lúc nuôi, qua giết mổ và phân phối đến khi bán cho người tiêu dùng. Thành phố cũng yêu cầu kiểm soát vận chuyển động vật, sản phẩm động vật ra vào và quá cảnh; đối chiếu hồ sơ kiểm dịch với thực tế để ngăn việc hợp thức hóa chứng từ.
Giám sát sẽ không dừng ở trang trại hay chợ truyền thống. Phạm vi kiểm tra còn gồm cơ sở chế biến, bảo quản, vận chuyển, nơi cung cấp suất ăn, nhà hàng, dịch vụ ăn uống và hoạt động mua bán thịt qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, dịch vụ giao hàng. Đây là điểm thiết thực với người dân: thịt mua qua ứng dụng hoặc dùng trong bữa ăn tập thể cũng cần nằm trong tầm kiểm soát.
Sở An toàn thực phẩm được giao giám sát nguy cơ tại điểm kinh doanh, đánh giá tác động sức khỏe và kịp thời khuyến cáo người tiêu dùng. Ngành giáo dục cũng được yêu cầu kiểm soát nguồn thực phẩm cho bữa ăn học đường. Những việc này chỉ tạo được niềm tin nếu thông tin cảnh báo và kết quả xử lý đến với người mua nhanh, dễ hiểu.
Thước đo là kết quả kiểm tra và trách nhiệm thực thi
Kế hoạch tiếp theo gồm tiếp tục triển khai đề án truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gia cầm, trứng gia cầm và mô hình chợ an toàn thực phẩm; đồng thời mở rộng kiểm tra kinh doanh thực phẩm trên thương mại điện tử, mạng xã hội và ứng dụng giao nhận. Khi phát hiện dấu hiệu tội phạm liên quan chất cấm hoặc vi phạm nghiêm trọng về an toàn thực phẩm, hồ sơ sẽ được chuyển cho cơ quan điều tra Công an TP.HCM.
Chính quyền phường, xã và đặc khu phải rà soát cơ sở chăn nuôi, giết mổ, kinh doanh; xử lý nơi hoạt động không phép và tiếp nhận phản ánh của người dân. Người đứng đầu địa phương chịu trách nhiệm nếu để vi phạm kéo dài mà không phát hiện, xử lý hoặc báo cáo kịp thời. Quy định trách nhiệm này cần đi cùng công khai kết quả kiểm tra, nếu không, khó biết việc siết giám sát đã tạo chuyển biến hay mới dừng ở văn bản.
Sau vụ thịt heo chứa Salbutamol, TP.HCM đã chọn cách tiếp cận cần thiết: kiểm tra nhiều khâu, lấy mẫu rộng và lần theo nguồn gốc đến điểm bán. Nhưng niềm tin của người tiêu dùng sẽ chỉ được khôi phục khi kiểm tra diễn ra đều đặn, chứng từ được đối chiếu thực chất và vi phạm bị xử lý đến cùng. An toàn thực phẩm đòi hỏi một hệ thống theo dõi liên tục, không phải chiến dịch ngắn hạn sau mỗi vụ việc.
