Từ siêu sân bay đến thành phố mới: Việt Nam bước vào kỷ nguyên đô thị sân bay
Mô hình đô thị sân bay gắn với phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) là cách tổ chức không gian mà trong đó sân bay quốc tế, mạng lưới giao thông công cộng và khu đô thị xung quanh được quy hoạch đồng bộ để hình thành một cực tăng trưởng mới, nơi chức năng giao thông, thương mại, dịch vụ và nhà ở được kết nối chặt chẽ trong bán kính đi bộ hợp lý. Việc Bắc Ninh phê duyệt Khu đô thị Gia Bình - Đông Cứu quy mô 223,3 ha, gắn trực tiếp với sân bay quốc tế Gia Bình, cho thấy Việt Nam không còn muốn chỉ xây thêm một cảng hàng không, mà đang thử xây cả một mô hình thành phố mới. Đây là bước đi táo bạo: hoặc Gia Bình trở thành hình mẫu cho mô hình TOD Việt Nam, hoặc sẽ là lời cảnh báo về cái giá của phát triển nóng quanh hạ tầng khổng lồ.
Khu đô thị 223,3 ha: Bài kiểm tra đầu tiên cho mô hình TOD Việt Nam
Khu đô thị Gia Bình - Đông Cứu được thiết kế như một khu đô thị sân bay đúng nghĩa: 223,3 ha, dân số dự kiến khoảng 36.955 người, chia thành 3 đơn vị ở với đầy đủ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tiện ích công cộng để cư dân tiếp cận dịch vụ thiết yếu ngay trong khu vực. Không phải là những khu nhà ở ngủ đông, khu đô thị này được gắn với các trục giao thông chính, có mạng lưới đường liên hoàn, thuận lợi tiếp cận hạ tầng giao thông công cộng và kết nối với các tuyến đường tỉnh, đường chính đô thị. Về nguyên tắc, đó là cốt lõi của phát triển đô thị bền vững: người dân có thể sống, làm việc, học tập, giải trí trong một bán kính không quá phụ thuộc vào xe cá nhân. Nếu làm đúng, Gia Bình sẽ tránh được kịch bản “đô thị phòng ngủ” xa trung tâm nhưng lại tắc đường như nội đô.
Sân bay quốc tế Gia Bình: Cực tăng trưởng hay nam châm hút đầu cơ?
Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được quy hoạch trên diện tích hơn 1.884 ha, cách Hà Nội khoảng 40 km, với tham vọng trở thành sân bay lớn nhất miền Bắc khi hoàn thành, vượt diện tích Nội Bài hiện khoảng 1.500 ha. Dự án đặt mục tiêu đạt tiêu chuẩn dịch vụ cảng hàng không quốc tế 5 sao và hướng tới nhóm 10 cảng hàng không 5 sao hàng đầu thế giới theo tiêu chí Skytrax. Đây không chỉ là một sân bay mới; nếu đạt được mục tiêu công suất 30 triệu hành khách vào năm 2030 và 50 triệu hành khách vào năm 2050, Gia Bình sẽ trở thành cực tăng trưởng tầm vùng, kéo theo dịch vụ logistics, thương mại, du lịch, công nghiệp công nghệ cao. Nhưng cùng lúc, quy mô và kỳ vọng này cũng là nam châm cho đầu cơ đất, nguy cơ đẩy giá nhà vượt xa khả năng chi trả của người dân địa phương nếu không có chiến lược kiểm soát rõ ràng.
Tái định cư 173 ha: Nền công bằng xã hội cho một siêu dự án
Một mô hình đô thị sân bay chỉ bền vững khi không bỏ lại phía sau những cộng đồng phải nhường đất. Khu tái định cư tại xã Trung Chính, quy mô hơn 173 ha, đang được triển khai với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, nhà ở, công trình công cộng và công trình tôn giáo để phục vụ người dân thuộc diện di dời cho dự án sân bay quốc tế Gia Bình. Đây là hạng mục then chốt để tháo gỡ vướng mắc giải phóng mặt bằng và giữ tiến độ dự án. Đáng chú ý, 250 hộ dân đã tự nguyện hiến gần 4.000 m² đất ở, tháo dỡ tường rào, cổng ngõ để mở rộng 5 tuyến đường trục chính, cải thiện điều kiện đi lại và từng bước hoàn thiện hạ tầng khu dân cư. Sự đồng thuận này là tài sản xã hội quý giá, nhưng cũng đặt trách nhiệm lên chính quyền: khu tái định cư phải tốt hơn, chứ không thể kém hơn nơi ở cũ.
Cơ hội định nghĩa lại phát triển đô thị bền vững ở miền Bắc
Quy hoạch Gia Bình - Đông Cứu được lập để cụ thể hóa định hướng đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, và là một phần cấu trúc phát triển phía Nam sông Đuống. Điểm đáng giá là tư duy phát triển đô thị bền vững đã được đưa vào từ đầu: không gian cây xanh, mặt nước với hồ trung tâm, hồ điều hòa, công viên tuyến tính, dải cây xanh gắn với hệ thống kênh hiện trạng nhằm điều hòa vi khí hậu, hỗ trợ thoát nước và cải thiện môi trường sống. Quy hoạch khuyến khích thông gió tự nhiên, mái xanh, vật liệu thân thiện môi trường, công nghệ tiết kiệm năng lượng, cùng các giải pháp đô thị thông minh như chiếu sáng, quản lý giao thông, bãi đỗ xe thông minh. Lãnh đạo thành phố đã yêu cầu đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng giao thông, vỉa hè, cấp điện, cấp thoát nước và nắm bắt tâm tư người dân để sớm bàn giao đất. Nếu những cam kết này được thực hiện nhất quán, Gia Bình có cơ hội trở thành hình mẫu cho mô hình TOD Việt Nam, nơi sân bay quốc tế Gia Bình không chỉ là cửa ngõ bầu trời mà là hạt nhân của một đô thị sống tốt cho cư dân.
