Dữ liệu biến kiểm soát cửa khẩu thành hoạt động có trọng tâm
Hải quan số hóa là việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu điện tử và phân tích rủi ro vào quy trình giám sát hàng hóa, hành lý và hoạt động xuất nhập cảnh để phát hiện dấu hiệu vi phạm kịp thời. Tại Hải quan khu vực XIII, chuyển đổi số đang giúp lực lượng kiểm soát cửa khẩu chuyển từ kiểm tra dàn trải sang tập trung hơn vào những trường hợp có dấu hiệu bất thường. Đây là hướng đi cần thiết: càng nhiều giao dịch được xử lý, càng khó dựa vào kiểm tra thủ công để nhận diện đúng rủi ro. Chi cục triển khai công nghệ thông tin, quản lý rủi ro số và phân tích dữ liệu tại địa bàn Khánh Hòa, Lâm Đồng theo định hướng chuyển đổi số quốc gia. Công cụ phân tích mặt hàng xuất nhập khẩu tự động tính kim ngạch, chỉ ra mức tăng giảm và doanh nghiệp tác động đến biến động. Nhờ vậy, thời gian lập mỗi kỳ phân tích giảm từ hai giờ xuống còn hai phút.

Dữ liệu giúp chọn đúng nơi cần kiểm tra
Giá trị của dữ liệu hải quan không nằm ở việc lưu trữ thật nhiều thông tin, mà ở khả năng ghép nối dữ kiện để đặt câu hỏi đúng: mặt hàng nào tăng bất thường, doanh nghiệp nào góp phần tạo ra biến động và tờ khai nào cần rà soát kỹ hơn. Khi tín hiệu rủi ro được xác định sớm, công chức có thể ưu tiên thời gian, thiết bị soi chiếu và nhân lực cho những lô hàng đáng chú ý, thay vì dàn đều nguồn lực. Tại sân bay quốc tế Cam Ranh, việc rà soát tờ khai được kết hợp với phân tích hình ảnh máy soi và hệ thống quản lý rủi ro số để giám sát hàng hóa lẫn hành lý. Thời trang, mỹ phẩm, thuốc lá, thực phẩm và linh kiện điện tử thuộc nhóm được chú ý. Cách làm này không thay thế nghiệp vụ tại hiện trường; nó giúp kiểm tra có căn cứ hơn và giảm nguy cơ bỏ lọt dấu hiệu vi phạm.

Công nghệ phải đi cùng phối hợp và dữ liệu sạch
Một hệ thống phân tích chỉ hữu ích khi dữ liệu đầu vào thống nhất và được cập nhật. Vì vậy, Hải quan khu vực XIII hướng dẫn doanh nghiệp rà soát, cập nhật và làm sạch thông tin trên hệ thống VNACCS trước ngày 31/12/2026. Chuẩn hóa chứng từ điện tử cũng tạo điều kiện để cơ quan hải quan tiếp nhận thông tin về chuyến bay, hàng hóa, hành khách và hành lý trước khi phương tiện đến cửa khẩu; từ đó phối hợp với lực lượng an ninh hàng không, kiểm dịch và các đơn vị liên quan. Ở Vân Phong, phân tích thông tin được kết hợp với tuần tra, giám sát cùng biên phòng và cảng vụ. Đây là điểm then chốt: dữ liệu không tự bắt giữ hàng lậu, nhưng có thể chỉ ra nơi cần chú ý và giúp các lực lượng chia sẻ tín hiệu nhanh hơn. Giám sát trực tuyến 24/7 bổ sung một lớp theo dõi liên tục, nhất là khi thủ đoạn trà trộn hàng giả hoặc gian lận thuế thay đổi.
Áp lực cuối năm đòi hỏi kiểm soát dựa trên rủi ro
Kết quả thực tế cho thấy công nghệ đang hỗ trợ hoạt động nghiệp vụ, nhưng quy mô vi phạm cũng nhắc rằng không thể xem số hóa là lời giải duy nhất. Trong 10 tháng năm 2026, Hải quan khu vực XIII phối hợp gần 800 lượt tuần tra, kiểm soát và chủ trì xử lý gần 70 vụ vi phạm pháp luật về hải quan. Trên cả nước, các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ, xử lý 122.888 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong cùng kỳ. Ban Chỉ đạo 389 quốc gia dự báo tình hình có thể gia tăng vào những tháng cuối năm và chuẩn bị đợt cao điểm trước, trong, sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027, trên toàn tuyến và nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh đó, chống buôn lậu cần kết hợp phân tích dữ liệu, kiểm tra tại chỗ, phối hợp liên ngành và thông tin từ doanh nghiệp, người dân. Người tiêu dùng cũng nên thận trọng khi mua hàng qua mạng xã hội; doanh nghiệp cần tuân thủ khai báo và chủ động bảo vệ, truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Hải quan số hóa sẽ phát huy hiệu quả khi dữ liệu chính xác, được chia sẻ đúng lúc và dẫn tới hành động kiểm tra cụ thể. Những kết quả tại khu vực XIII cho thấy phân tích nhanh có thể giúp lực lượng tập trung vào rủi ro thay vì khối lượng hồ sơ; bước tiếp theo là duy trì chất lượng dữ liệu và gắn công nghệ với phối hợp tại cửa khẩu. Đó mới là nền tảng bền vững để phát hiện vi phạm sớm hơn, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và bảo vệ thị trường hợp pháp.






