Sức ép quân sự đang chuyển từ đe dọa sang hành động
Phương án quân sự của Mỹ với Iran là tập hợp các lựa chọn triển khai lực lượng và tiến hành hành động vũ trang nhằm kiềm chế Tehran, đồng thời tạo sức ép mà chưa nhất thiết mở màn một chiến dịch quy mô lớn. Tín hiệu hiện nay đáng chú ý vì Washington được cho là đang chuẩn bị lựa chọn mới, còn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu công khai muốn phối hợp với Tổng thống Donald Trump để đối phó Iran. Tin ngày 4/11 cho biết lực lượng Mỹ đã tập kích hạn chế đảo Qeshm Iran hôm 2/11, gần eo biển Hormuz; theo một quan chức Mỹ, đây là biện pháp phòng vệ sau khi Iran sử dụng tên lửa đất đối không nhằm vào tài sản của Mỹ. Hai diễn biến nối tiếp nhau cho thấy sức ép không còn chỉ nằm trong lời cảnh báo. Tuy vậy, gọi đây là khởi đầu của một cuộc chiến toàn diện sẽ đi xa hơn những gì thông tin hiện có xác nhận.
Tăng cường lực lượng, nhưng quyết định cuối cùng còn bỏ ngỏ
Những gì được mô tả trong các báo cáo cho thấy Washington vừa chuẩn bị năng lực, vừa cố giữ quyền lựa chọn. Quân đội Mỹ được cho là điều chuyển hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot từ Texas tới vùng Vịnh, rút lực lượng khỏi các căn cứ dễ bị tấn công, bổ sung đạn dược và chuẩn bị máy bay ném bom cùng máy bay chiến đấu. Một nhóm tác chiến tàu sân bay và đơn vị viễn chinh Thủy quân lục chiến dự kiến đến Trung Đông trong tháng 11, bên cạnh khoảng 20 tàu chiến Mỹ đã có mặt tại khu vực. Đây là thế bố trí đủ sức răn đe, nhưng cũng có thể khiến Tehran nhìn thấy nguy cơ bị bao vây và lựa chọn đáp trả. Tổng thống Trump chưa đưa ra quyết định cuối cùng; ông vẫn để ngỏ các phương án nhằm ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Vì thế, điều cần theo dõi không chỉ là quân số hay khí tài, mà là liệu các kênh ngoại giao có thể ngăn sự chuẩn bị biến thành chiến dịch mới.
Qeshm khiến eo biển Hormuz thành điểm nóng trực tiếp
Đảo Qeshm nằm trong eo biển Hormuz, khiến vụ tập kích hạn chế mang ý nghĩa vượt khỏi một mục tiêu quân sự đơn lẻ. Đây là khu vực có vai trò quan trọng với vận tải năng lượng; nguồn tin trước đó cho biết Tehran đã đóng cửa eo biển trong bối cảnh xung đột, góp phần đẩy chi phí nhiên liệu toàn cầu lên cao. Khi hoạt động quân sự áp sát tuyến hàng hải chiến lược, rủi ro không chỉ thuộc về Washington và Tehran: bất kỳ gián đoạn kéo dài nào cũng có thể lan tới thị trường năng lượng và đời sống thường nhật. Tác động đã được phản ánh ở một ngành cụ thể: công ty Villa Vie Residences đình chỉ hoạt động tàu du lịch Villa Vie Odyssey tại Campuchia vì nhiên liệu tăng mạnh, yêu cầu cư dân rời tàu và tìm chỗ ở tạm cho người bị ảnh hưởng. Vụ việc cho thấy cái giá của căng thẳng có thể xuất hiện xa chiến trường, dù không thể quy mọi khó khăn của doanh nghiệp cho một nguyên nhân duy nhất.
Sức ép có thể tăng, nhưng leo thang không phải kết cục tất yếu
Về chính trị, thời điểm các tín hiệu quân sự xuất hiện cũng đáng lưu ý: vụ tập kích Qeshm diễn ra sát cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, trong khi các thông tin trước đó đề cập khả năng có một chiến dịch ngắn và dữ dội sau bầu cử. Tuy nhiên, diễn biến ngày 2/11 được mô tả là hạn chế, không phải chiến dịch quy mô lớn từng được cân nhắc. Sự phân biệt ấy quan trọng: nó giúp tránh phóng đại một hành động cụ thể, nhưng không xóa đi nguy cơ tính toán sai lầm khi hai bên tiếp tục triển khai lực lượng và đáp trả. Washington có thể muốn dùng sức ép để buộc Iran thay đổi hành vi mà không sa vào một cuộc chiến dài; Tehran lại có thể xem các đòn đánh là lý do để đáp trả mạnh hơn. Kết luận hợp lý lúc này không phải chiến tranh đã cận kề, mà là Mỹ gây sức ép Iran đang bước vào giai đoạn nguy hiểm hơn, với eo biển Hormuz là một điểm dễ phát sinh hệ lụy rộng.
