OCOP bắt đầu từ chất lượng có thể kiểm chứng
Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đánh giá và phân hạng sản phẩm địa phương dựa trên chất lượng, quy trình sản xuất, thông tin sản phẩm và khả năng xây dựng thương hiệu; chứng nhận là kết quả thẩm định, không phải lời hứa về một mục tiêu tương lai. Sự phân biệt ấy rất đáng lưu ý khi nhìn vào hai câu chuyện cùng cho thấy con đường nâng tầm nông sản: một bên đã được công nhận, bên kia đang chuẩn bị để được đánh giá. Trong đợt thứ hai năm 2026, UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành quyết định công nhận và cấp giấy chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao cho 19 sản phẩm. Cụ thể, 12 sản phẩm lần đầu đạt 3 sao, còn 7 sản phẩm được phân hạng lại đạt 4 sao. Đây là kết quả đã có hiệu lực công bố; không nên đánh đồng với mục tiêu OCOP 3 sao mà doanh nghiệp Đậu Việt đang theo đuổi.
Danh sách sản phẩm được công nhận cho thấy thế mạnh địa phương vẫn có thể được phát triển thành hàng hóa mang dấu ấn rõ ràng. Nhóm đạt 3 sao có trà, gạo và các sản phẩm chế biến; trong đó HTX trà và du lịch sinh thái Vạn Phú có ba sản phẩm được công nhận, còn HTX trà Búp Ngọc có năm sản phẩm. Những kết quả này làm rõ một nấc quan trọng: chứng nhận OCOP ghi nhận sản phẩm đã qua đánh giá, chứ không chỉ ghi nhận ý tưởng hay kế hoạch kinh doanh. Với người mua, nhãn phân hạng có thể là một tín hiệu tham khảo; với cơ sở sản xuất, đó cũng là áp lực duy trì chất lượng đồng đều sau khi được công nhận.
Đậu Việt mở rộng trước, chuẩn hóa song hành
Đậu Việt chọn sản phẩm quen thuộc là đậu phụ và sữa đậu, nhưng hướng đi của doanh nghiệp không dừng ở tăng sản lượng. Thành lập ngày 6/3/2026 tại thôn Ngô Xá, xã Phật Tích, doanh nghiệp chuyển trọng tâm từ sản xuất bún và cung cấp suất ăn sau khi nhận thấy nhu cầu đối với thực phẩm từ đậu nành có tiềm năng. Cơ sở có nhà xưởng hơn 520 m², đầu tư dây chuyền và hạ tầng chế biến theo hướng hiện đại. Sản lượng tăng từ khoảng 200–300 kg đậu thành phẩm mỗi ngày lên 2 tấn/ngày, cho thấy quy mô đã đổi khác nhanh chóng; tuy vậy, tốc độ tăng trưởng chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu quy trình đủ ổn định để bảo đảm chất lượng giữa các mẻ.
Doanh nghiệp hiện cung cấp sản phẩm cho bếp ăn khu công nghiệp, trường học ở Bắc Ninh và khu vực Phổ Yên, Thái Nguyên. Công ty có 11 lao động, phần lớn là người địa phương; thu nhập bình quân được nêu ở mức 10–12 triệu đồng mỗi người mỗi tháng, cùng các chế độ bảo hiểm. Đây là tác động thiết thực của việc mở rộng sản xuất, nhưng khách hàng tập thể cũng đặt ra yêu cầu cao về tính ổn định và an toàn thực phẩm. Đậu Việt đặt mục tiêu năm 2027 nâng công suất lên khoảng 10 tấn/ngày, tổ chức hai ca. Mở rộng nhanh là cơ hội, song muốn tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp cần để chuẩn hóa sản xuất theo kịp năng lực làm ra hàng.
Mục tiêu OCOP cần được chứng minh bằng quy trình
Đậu Việt đã đăng ký tham gia đánh giá, phân hạng OCOP cho hai sản phẩm là đậu phụ và sữa đậu, với mục tiêu phấn đấu đạt OCOP 3 sao. Doanh nghiệp đang hoàn thiện hồ sơ, tài liệu giới thiệu và chuẩn bị điều kiện phục vụ đánh giá; vì vậy, tại thời điểm thông tin được công bố, đây vẫn là mục tiêu chứ chưa phải chứng nhận đã đạt. Nói rõ điều đó không làm giảm nỗ lực của doanh nghiệp; ngược lại, nó giúp người tiêu dùng phân biệt giữa bước chuẩn bị và kết quả thẩm định chính thức.
Các việc Đậu Việt đang hướng tới khá cụ thể: ứng dụng máy móc trong sơ chế, chế biến và đóng gói; hoàn thiện bao bì, nhãn mác theo quy định; hướng tới truy xuất nguồn gốc; đồng thời chú ý điều kiện sản xuất, an toàn thực phẩm và môi trường. Đây mới là nền tảng để sản phẩm có thể đi qua đánh giá và tạo niềm tin lâu dài, chứ không phải bản thân việc nộp hồ sơ. So với 19 sản phẩm Thái Nguyên đã được công nhận, câu chuyện Đậu Việt nằm ở nấc trước: xây dựng năng lực và chứng minh mức độ sẵn sàng. OCOP có ý nghĩa nhất khi chuẩn hóa không chỉ phục vụ một lần chấm hạng, mà trở thành cách làm thường xuyên.
Hai nấc nâng chất lượng, một đích đến
Kết quả của Thái Nguyên cho thấy sản phẩm OCOP đã được đánh giá có thể hiện diện ở nhiều nhóm hàng và nhiều cấp phân hạng. Đậu Việt lại nhắc rằng phía sau một mục tiêu 3 sao là những việc ít hào nhoáng nhưng thiết yếu: kiểm soát đầu vào, giữ quy trình nhất quán, ghi nhãn đúng và bảo đảm an toàn. Nguyên liệu của doanh nghiệp gồm đậu nành tuyển chọn nhập khẩu từ Canada và nguồn thu mua tại địa phương; sự đa dạng giúp chủ động hơn, nhưng cũng đòi hỏi kiểm soát chất lượng đầu vào chặt chẽ. Doanh thu lũy kế đến tháng 10/2026 đạt hơn 700 triệu đồng là kết quả bước đầu, không thay thế cho việc chứng minh tiêu chuẩn sản phẩm.
Hai câu chuyện vì thế không phải hai kết quả OCOP ngang nhau, mà là hai nấc khác nhau trên hành trình nâng giá trị hàng địa phương. Thái Nguyên có 19 sản phẩm đã được cấp chứng nhận trong đợt đánh giá thứ hai năm 2026; Đậu Việt đang đầu tư, mở rộng và chuẩn bị để hai sản phẩm đậu nành được đưa ra đánh giá. Kết luận cần giữ rõ ràng: tăng công suất tạo đà kinh doanh, còn chuẩn hóa sản xuất và kết quả thẩm định mới quyết định sản phẩm có thể bước vào nhóm được chứng nhận hay không. Với Đậu Việt, OCOP 3 sao là đích đang hướng tới, chưa phải thành tích đã được công bố.
