Định mức tăng, nhưng tranh luận là về tổng khối lượng lao động
Định mức tiết dạy là số tiết lên lớp được quy định cho giáo viên trong mỗi tuần, nằm trong tổng quỹ thời gian làm việc và không thể đại diện cho toàn bộ khối lượng lao động nghề nghiệp. Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định chế độ làm việc giáo viên phổ thông và dự bị đại học, trong đó đề xuất tăng số tiết dạy hằng tuần. Theo dự thảo, tiểu học tăng từ 23 lên 24 tiết, THCS từ 19 lên 20 tiết, còn THPT từ 17 lên 19 tiết. Nếu tính 35 tuần thực học, giáo viên tiểu học và THCS sẽ dạy thêm 35 tiết mỗi năm, giáo viên THPT thêm 70 tiết. Con số này đủ đáng kể để cần được cân nhắc, nhưng đánh giá chính sách chỉ dựa trên số tiết sẽ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: thời gian và điều kiện dành cho những nhiệm vụ còn lại có thực sự được bảo đảm hay không?
Bối cảnh điều chỉnh cũng có lý do: định mức hiện hành được xây dựng từ năm 2009, khi chương trình giáo dục, phương thức tổ chức dạy học, công nghệ và yêu cầu quản lý khác hiện nay. Cập nhật quy định sau những thay đổi đó là hợp lý; song quy định mới phải phản ánh đúng công việc thực tế, thay vì coi số giờ dạy giáo viên là thước đo duy nhất cho năng suất.
Vì sao giáo viên lo ngại đề xuất tăng tiết?
Băn khoăn của giáo viên xuất phát từ khoảng cách giữa thời khóa biểu và ngày làm việc thực tế. Ngoài đứng lớp, họ còn soạn bài, chấm và chữa bài, đánh giá học sinh, làm công tác chủ nhiệm, phối hợp với phụ huynh và xử lý nhiệm vụ chuyên môn. Ở tiểu học, việc rèn nền nếp, theo sát sự phát triển của từng em cũng cần thời gian và sự kiên trì. Nếu số tiết tăng mà các đầu việc khác không giảm, giáo viên lo phần việc tại trường sẽ bị dồn về nhà; thời gian dành cho tự học, cập nhật công nghệ và đổi mới phương pháp cũng có thể bị thu hẹp.
Những việc chăm sóc học sinh và trao đổi với gia đình thường không hiện rõ trong bảng phân công, nhưng vẫn tiêu tốn thời gian, đôi khi kéo dài đến tối. Vì vậy, lời giải thích rằng công nghệ giúp tiết kiệm thời gian soạn giảng hay chấm bài chưa đủ sức thuyết phục nếu chưa tính đến khác biệt giữa cấp học, môn học và vai trò của từng giáo viên. Tăng định mức tiết dạy mà không đồng thời giảm hành chính, bổ sung nhân lực hỗ trợ và bảo đảm điều kiện phù hợp có thể làm áp lực tăng, cuối cùng ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.
Bộ nói về quỹ 40 giờ và mục tiêu của dự thảo
Bộ GD-ĐT lập luận rằng tổng thời gian làm việc của giáo viên vẫn là 40 giờ mỗi tuần; đề xuất không nhằm kéo dài tuần lao động, mà cấu trúc lại thời gian giữa giảng dạy, giáo dục học sinh và các nhiệm vụ khác. Theo cách tính của dự thảo, giờ dạy giáo viên tiểu học là 840 phút mỗi tuần, tương đương 14 giờ và 35% tổng thời gian; THCS là 900 phút, tương đương 15 giờ và 37,5%; THPT là 855 phút, tương đương 14,25 giờ và khoảng 35,6%. Bộ cho rằng điều chỉnh phản ánh sự phát triển về chuyên môn của giáo viên và tận dụng công nghệ, chuyển đổi số để sử dụng thời gian hiệu quả hơn.
Lãnh đạo Cục Nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục nhấn mạnh mục đích chính không phải giảm số lượng giáo viên đứng lớp, mà là phân bổ quỹ thời gian vào nhiệm vụ thiết yếu, giảm áp lực hành chính để giáo viên tập trung dạy học và giáo dục học sinh. Đây là mục tiêu đáng ủng hộ, nhưng tính khả thi phụ thuộc vào việc các công việc ngoài chuyên môn có thật sự được cắt giảm. Bộ cho biết đang xây dựng quy định về định mức nhân sự, dự kiến bổ sung vị trí hỗ trợ hoạt động giáo dục và quản lý học sinh; đồng thời rà soát hồ sơ, sổ sách, hội họp và thủ tục không cần thiết.
Cần đánh giá tác động trước khi chốt quy định
Lập luận về phân bổ lại 40 giờ chỉ thuyết phục khi được kiểm chứng bằng dữ liệu về toàn bộ lao động của giáo viên, kể cả việc trao đổi với phụ huynh, theo dõi học sinh và nhiệm vụ thực hiện ngoài trường. Trước khi ban hành, cần công bố báo cáo đánh giá tác động, tổ chức thử nghiệm hoặc đánh giá độc lập và quy định rõ điều kiện bảo vệ giáo viên. Khung hướng dẫn cũng nên tính đến đặc thù môn học, số lớp và quy mô học sinh, thay vì áp một mức tăng giống nhau cho những công việc rất khác nhau.
Vì vậy, câu hỏi không nên chỉ là có tăng định mức tiết dạy hay không, mà là tăng trong điều kiện nào và ai chịu trách nhiệm bảo đảm thời gian còn lại được dùng đúng như dự kiến. Nếu nhân lực hỗ trợ, giảm việc hành chính và cơ chế theo dõi khối lượng công việc chưa đi cùng quy định mới, mục tiêu nâng hiệu quả có nguy cơ biến thành thêm áp lực. Dự thảo Bộ GD-ĐT cần được đánh giá toàn diện trước khi ban hành: đó là cách dung hòa nhu cầu tổ chức nhà trường với sức khỏe nghề nghiệp và chất lượng giáo dục.
