Mốc mở cửa không đồng nghĩa mọi điều kiện đã sẵn sàng
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không quốc tế tại Đồng Nai, đang chuẩn bị hoàn thiện công trình, thử nghiệm dây chuyền khai thác và đáp ứng các điều kiện pháp lý, nhân lực, dịch vụ trước khi đón chuyến bay. Cục Hàng không Việt Nam xác định thời điểm dự kiến đưa sân bay vào vận hành là 0h ngày 24/12/2026. Đây là một mốc cụ thể, nhưng không nên xem như lời bảo đảm rằng mọi hạng mục đã hoàn tất: khai thác Long Thành chỉ có thể bắt đầu khi công trình, hệ thống và thủ tục cùng đạt yêu cầu.
Ngày 05/11/2026, Văn phòng Chính phủ truyền đạt chỉ đạo yêu cầu rà soát, đánh giá các phương án và điều kiện cần thiết để đưa giai đoạn 1 vào vận hành, khai thác trước ngày 31/12/2026; những vấn đề vượt thẩm quyền phải được báo cáo kịp thời. Khoảng cách giữa hạn cuối năm và mốc 24/12 tạo áp lực thực chất: các cơ quan không chỉ phải hoàn thành xây dựng mà còn chứng minh sân bay có thể hoạt động an toàn.
Các gói thầu và phép thử quyết định tiến độ
Bức tranh xây dựng có điểm sáng nhưng chưa hết nút thắt. Đến giữa tháng 10/2026, dự án thành phần 3 ghi nhận giá trị sản lượng 73.869,87 tỷ đồng, tương đương 85,55% giá trị hợp đồng, trong khi giải ngân đạt 47.055 tỷ đồng, tương đương 54,49%. Đường cất hạ cánh, đường lăn và sân đỗ hoàn thành 99,5%, song bốn gói thầu còn trên đường găng là nhà ga hành khách, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1 và nhà để xe. Chênh lệch giữa sản lượng và giải ngân cũng đáng theo dõi vì thanh toán chậm có thể gây thêm sức ép cho nhà thầu.
Nhà ga hành khách đã chuyển từ xây dựng cơ bản sang lắp đặt, kiểm tra và chạy thử các hệ thống hành lý, soi chiếu, điện và công nghệ thông tin. Chương trình ORAT gồm 55 kịch bản, tổ chức thành ba đợt từ tháng 9 đến tháng 12/2026; hai kịch bản đã được thử nghiệm trong tháng 9. Đây không phải phần việc phụ: vận hành sân bay cần kiểm tra cả thiết bị lẫn khả năng phối hợp giữa các đơn vị. Nhà ga hàng hóa số 1 mới đạt khoảng 50% khối lượng, còn hệ thống tự động phải đặt từ nước ngoài; phương án khai thác từng phần, xử lý thủ công một số công đoạn, đang được tính đến.
Giấy phép, nhân lực và dịch vụ phải khớp lịch
Lịch nước rút không chỉ nằm trên công trường. Trước ngày 1/12, các đơn vị phải hoàn tất giấy phép môi trường, phương án phòng cháy chữa cháy, kế hoạch ứng phó tràn dầu và khẩn nguy; nhân sự khai thác cũng phải đáp ứng điều kiện chuyên môn. Trước ngày 15/12, phương tiện chuyên ngành cần được kiểm định, đồng thời hoàn tất cấp thẻ và giấy phép kiểm soát an ninh dài hạn. Tài liệu khai thác bảo đảm hoạt động bay và chứng nhận hệ thống trang thiết bị kỹ thuật dự kiến hoàn thành chậm nhất ngày 21/12; chứng nhận cảng hàng không được lên kế hoạch trước ngày 24/12.
Với người đi lại, phép thử cuối cùng không chỉ là cửa nhà ga mở đúng giờ. Cục Hàng không Việt Nam lưu ý nhu cầu bố trí khu vực lưu trú cho khách quá cảnh, tổ bay, tiếp viên và hành khách cần hỗ trợ khi chuyến bay chậm hoặc hủy. Nếu sân bay hoạt động trước khi các tuyến kết nối hoàn thành, lưu lượng có thể dồn lên cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây và quốc lộ 51; phương án chuyển đổi khai thác phân kỳ giữa Tân Sơn Nhất và Long Thành cũng được tính toán để điều tiết khách. Đây là lý do dịch vụ mặt đất và kết nối phải được xem là một phần của năng lực khai thác, không phải phần việc đến sau.
Mốc khởi động chỉ có ý nghĩa nếu theo sau bằng khai thác ổn định
Theo lộ trình ACV, từ tháng 12/2026 đến tháng 3/2027, sân bay dự kiến khai thác ở mức 6–10% công suất; từ tháng 4 đến tháng 10/2027 nâng lên khoảng 50%, rồi hướng tới 100% từ tháng 10/2027. Cách tăng dần này hợp lý nếu các đợt thử nghiệm tổng thể kiểm tra được phục vụ hành khách, hành lý, khu bay, an ninh, an toàn và công nghệ thông tin, đồng thời hồ sơ, giấy phép được hoàn thiện đúng hạn.
Kết luận cần giữ tỉnh táo: mốc 24/12 là mục tiêu vận hành, không phải thước đo duy nhất của thành công. Tiến độ Long Thành còn phụ thuộc vào bốn gói thầu trọng điểm, thanh toán nhà thầu và hạ tầng kết nối; các yếu tố này cần được xử lý đồng bộ. Nếu chỉ kịp mở cửa mà chưa bảo đảm phối hợp, dịch vụ và luồng đi lại, trải nghiệm ban đầu sẽ chịu sức ép. Điều đáng chờ đợi không chỉ là chuyến bay đầu tiên, mà là khả năng đưa giai đoạn 1 vào hoạt động an toàn, có kiểm soát và tăng công suất theo năng lực thực tế.
