Ngừng tim có thể đến trước cả khi xe cấp cứu tới nơi
Ngừng tim là tình trạng tim đột ngột không còn bơm máu hiệu quả, khiến tuần hoàn đến não và các cơ quan thiết yếu bị gián đoạn, cần hồi sức ngay để có cơ hội khôi phục sự sống. Những ca nhồi máu cơ tim gần đây cho thấy biến cố này có thể xảy ra trên đường chuyển viện hoặc ngay khi người bệnh vừa nhập viện, chứ không chỉ trong lúc chờ ở nhà. Một người đàn ông 73 tuổi ở Vĩnh Long ngừng tim, ngừng thở khi xe chuyển viện chỉ còn khoảng 10 phút mới tới Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long; một bệnh nhân khác đột ngột ngừng tuần hoàn do rung thất lúc nhập viện tại Hải Dương. Cả hai tình huống nhấn mạnh một thực tế khó chấp nhận nhưng cần được nhìn thẳng: hành trình đến bệnh viện không bảo đảm người bệnh đã qua cơn nguy kịch. Chuyển viện cấp cứu phải được xem là giai đoạn điều trị liên tục, nơi khả năng nhận biết diễn biến và hồi sức có thể quyết định kết cục.
Ba mươi phút hồi sức và cuộc chạy đua không dừng ở việc tim đập lại
Tại Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, một người đàn ông sinh năm 1976 bị nhồi máu cơ tim cấp rồi ngừng tim gần 30 phút. Ê-kíp ép tim, hồi sinh tim phổi và sốc điện nhiều lần; khi tuần hoàn tự nhiên trở lại, bác sĩ tiếp tục đặt stent động mạch vành phải, đặt máy tạo nhịp tạm thời và dùng bóng đối xung động mạch chủ để hỗ trợ tuần hoàn. Ca bệnh không kết thúc ở thời điểm tim đập lại: vài ngày sau, người bệnh đau ngực, có tràn dịch màng ngoài tim và hình ảnh nghi nứt thành tim, nên được theo dõi sát, siêu âm mỗi giờ và hội chẩn phẫu thuật. Ở Bệnh viện Quân y 7A, một phụ nữ 52 tuổi cũng được hồi sức khoảng 30 phút, sốc điện ba lần sau khi xuất hiện rung thất rồi xoắn đỉnh; sau ổn định, bà được đặt nội khí quản, duy trì thuốc vận mạch và chuyển an toàn sang Bệnh viện Chợ Rẫy cùng nhân viên y tế.
Vì sao nhồi máu cơ tim có thể gây ngừng tuần hoàn
Khi động mạch vành bị tắc, máu và oxy không tới được vùng cơ tim tương ứng; tổn thương và hoại tử tăng theo thời gian. Cơ tim bị tổn thương có thể làm rối loạn hoạt động điện, dẫn tới rung thất, xoắn đỉnh, suy tim cấp, sốc tim hoặc ngừng tuần hoàn. Với người đàn ông 73 tuổi trên đường chuyển viện, bác sĩ xác định nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên vùng sau dưới; sau hồi sức, ông được can thiệp đặt stent động mạch vành phải và đặt máy tạo nhịp tạm thời vì block nhĩ thất độ III. Ông còn hôn mê, sốc nặng, cần thở máy, thuốc vận mạch và điều trị hồi sức tích cực trước khi tri giác cùng chức năng cơ quan dần cải thiện. Trường hợp này cho thấy cấp cứu tim mạch không chỉ là khôi phục nhịp tim: tái thông mạch vành và xử lý các biến chứng sau ngừng tim cũng là những mắt xích thiết yếu.
Nhận biết dấu hiệu, gọi cấp cứu và đừng chờ cơn đau tự hết
Đau hoặc nặng ngực, cảm giác bóp nghẹt sau xương ức, đau lan lên cổ, hàm, vai hay cánh tay, kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh, mệt bất thường, chóng mặt hoặc buồn nôn đều cần được xem là dấu hiệu cảnh báo. Một người đàn ông 51 tuổi ở Hải Dương được cứu sau khi ngừng tuần hoàn do rung thất lúc nhập viện; sau ép tim, sốc điện và đặt stent, ông ổn định, không ghi nhận di chứng thần kinh và xuất viện sau một tuần. Đừng tự theo dõi tại nhà, cạo gió hay tự lái xe khi đang đau ngực: hãy gọi 115 hoặc liên hệ cơ sở y tế gần nhất có khả năng cấp cứu tim mạch. Nếu người bệnh bất tỉnh, không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp cá, người bên cạnh cần ép tim ngoài lồng ngực ngay trong khi chờ hỗ trợ y tế. Bài học cốt lõi từ các ca này rất rõ: thời gian, hồi sức đúng cách và phối hợp chuyển viện có thể tạo khác biệt giữa mất cơ hội và sống sót.
