Nhồi máu cơ tim có thể chuyển thành ngừng tim chỉ trong chốc lát
Nhồi máu cơ tim là tình trạng dòng máu nuôi cơ tim bị tắc nghẽn đột ngột, khiến cơ tim thiếu máu và có thể nhanh chóng dẫn đến rối loạn nhịp, suy tim, sốc tim hoặc ngừng tuần hoàn nếu không được cấp cứu kịp thời. Những ca bệnh gần đây cho thấy nguy cơ không dừng ở cơn đau ngực: người bệnh có thể sụp đổ ngay trên xe chuyển viện hoặc vừa tới cửa bệnh viện. Đây là lý do cấp cứu tim mạch không thể chờ cơn đau tự lắng xuống. Ông P.V.C., 73 tuổi, đang được chuyển từ cơ sở y tế địa phương đến bệnh viện tại Cần Thơ thì ngừng tim, ngừng thở khi xe còn khoảng 10 phút mới tới nơi. Ê-kíp tiếp nhận hồi sinh tim phổi, đặt nội khí quản và dùng thuốc vận mạch, sau đó khẩn trương tái thông mạch vành.
Bác sĩ xác định ông C. bị nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên vùng sau dưới, được đặt stent động mạch vành phải; block nhĩ thất độ III còn khiến ông cần máy tạo nhịp tạm thời. Sau khi tuần hoàn được khôi phục, nguy cơ vẫn chưa qua: thiếu máu toàn thân có thể gây tổn thương não và rối loạn chức năng tim. Bệnh nhân tiếp tục được hồi sức tích cực, theo dõi sát, rồi dần hồi phục tri giác và chức năng các cơ quan. Trường hợp này nhắc rằng chuyển viện an toàn không chỉ là đến đúng địa chỉ; mỗi phút chờ đợi trong một cơn nhồi máu nặng đều có thể làm hẹp cơ hội sống.
Rung thất và sốc tim: hai kiểu nguy kịch khác nhau
Nguy cơ có thể ập đến ngay khi người bệnh đặt chân vào viện. Ông N.N.L., 51 tuổi, đau ngực dữ dội và đi khám trong giờ đầu khởi phát; khi nhập viện, ông đột ngột ngừng tuần hoàn do rung thất. Ê-kíp lập tức ép tim ngoài lồng ngực, sốc điện phá rung, rồi chuyển ông đi can thiệp để đặt stent tái thông động mạch vành. Sau một tuần điều trị, ông ổn định, không ghi nhận di chứng thần kinh và đủ điều kiện xuất viện.
Một bệnh nhân 35 tuổi khác nhập viện trong tình trạng huyết áp tụt, huyết động không ổn định và sốc tim do nhồi máu cơ tim cấp thành dưới. Bác sĩ hồi sức, hỗ trợ tuần hoàn và khẩn trương mở động mạch vành phải, đặt stent; sau can thiệp, huyết áp ổn định và người bệnh được ngừng thuốc vận mạch. Hai tình huống cho thấy cấp cứu tim mạch phải xử lý đồng thời hậu quả trước mắt—rối loạn nhịp hoặc suy tuần hoàn—và nguyên nhân gốc là mạch vành bị tắc. Chỉ hồi sức mà không khôi phục dòng máu nuôi tim thì nguy cơ vẫn còn.
Sống sót sau gần 30 phút ngừng tim vẫn chưa phải hết nguy hiểm
Một bệnh nhân khoảng 50 tuổi tại Thủ Đức được hồi sức sau khi mất ý thức, ngừng tim và ngừng thở tại khoa Cấp cứu. Sau gần 30 phút ép tim, hồi sức tim phổi và sốc điện nhiều lần, tuần hoàn tự nhiên được khôi phục. Ê-kíp đặt stent động mạch vành phải, máy tạo nhịp tạm thời và bóng đối xung động mạch chủ; bệnh nhân còn phải thở máy và theo dõi tích cực. Tỉnh lại vào ngày hôm sau là bước tiến đáng kể, nhưng không đồng nghĩa đã qua cơn nguy kịch.
Vài ngày sau, người bệnh đau ngực; siêu âm phát hiện dịch màng ngoài tim và nghi vỡ thành tim thất trái. Sau nhồi máu, vùng cơ tim tổn thương có thể suy yếu; nếu máu tràn vào màng ngoài tim, tim có thể bị chèn ép và tình trạng nhanh chóng nguy kịch. Các nhóm hồi sức, tim mạch can thiệp và phẫu thuật phối hợp theo dõi, siêu âm sát diễn biến. Đến ngày 28/9, không còn dấu hiệu nghi vỡ, dịch còn ít và bệnh nhân được xuất viện. Ca bệnh cho thấy cứu được tuần hoàn chỉ mở đầu cho quá trình điều trị; theo dõi biến chứng sau nhồi máu cũng là một phần quyết định của cấp cứu.
Nhận ra dấu hiệu, gọi cấp cứu thay vì chờ đợi
Khi động mạch vành tắc, cơ tim thiếu máu có thể mất khả năng co bóp bình thường và hệ thống điện của tim trở nên bất ổn; hậu quả có thể là rung thất, block dẫn truyền, sốc tim hoặc ngừng tuần hoàn. Tái thông mạch vành khẩn cấp nhằm khôi phục dòng máu nuôi cơ tim, còn ép tim, sốc điện, thuốc vận mạch và hỗ trợ tuần hoàn giúp duy trì sự sống trong lúc xử lý nguyên nhân. Vì vậy, đau hoặc nặng ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh, mệt lả, chóng mặt, buồn nôn hay đau lan lên vai, tay, cổ, hàm cần được xem là dấu hiệu báo động.
Lời khuyên thực tế rất rõ: gọi cấp cứu 115 và đến cơ sở có khả năng can thiệp tim mạch; đừng tự điều trị tại nhà, cạo gió hay đợi cơn đau tự hết. Một bệnh nhân được ghi nhận trong các ca cấp cứu có cân nặng 110 kg, BMI 39, thuộc nhóm béo phì độ II; bác sĩ lưu ý béo phì thường đi kèm các yếu tố như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp và đái tháo đường, góp phần thúc đẩy xơ vữa mạch vành. Dù tuổi tác hay yếu tố nguy cơ khác nhau, điều không nên trì hoãn là hành động khi triệu chứng xuất hiện. Những ca sống sót không chứng minh rằng ngừng tim có thể chờ được; chúng cho thấy phản ứng đúng lúc và điều trị liên tục có thể tạo ra cơ hội.
