Cột mốc lịch sử đến sớm giữa nhiều biến động
Xuất nhập khẩu Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa được đưa ra thị trường nước ngoài và nhập từ các đối tác quốc tế, phản ánh mức độ giao thương và kết nối của nền kinh tế với thế giới. Ngày 29/10/2026, kim ngạch này chạm mốc 1.000 tỷ USD, sớm hai tháng so với dự kiến cuối năm — một kỷ lục không chỉ đáng chú ý vì quy mô mà còn vì thời điểm đạt được. Kết quả xuất hiện khi thương mại toàn cầu chịu sức ép từ xung đột địa chính trị, giá năng lượng tăng và chi phí sản xuất leo thang; với độ mở cao, Việt Nam không đứng ngoài những cú sốc ấy. Dù vậy, xuất khẩu đạt 493,64 tỷ USD, tăng 27,2% so với cùng kỳ, còn nhập khẩu đạt 507,66 tỷ USD, tăng 37,6%. Đây là bằng chứng về sức bật thương mại, nhưng tốc độ tăng nhập khẩu cũng nhắc rằng quy mô lớn chưa tự động đồng nghĩa với năng lực nội địa mạnh.
Động lực tăng trưởng đến từ sản xuất và hội nhập
Đằng sau kỷ lục thương mại là sự mở rộng của các ngành sản xuất gắn với chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt là điện tử, máy tính và linh kiện. Ba nhóm hàng gồm điện tử, điện thoại và máy móc đạt tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 532 tỷ USD, chiếm 54% tổng kim ngạch và tăng 49% so với cùng kỳ. FDI vẫn là đầu kéo lớn: khu vực này chiếm 77,5% tổng kim ngạch, trong khi doanh nghiệp trong nước đóng góp khoảng 223 tỷ USD. Mạng lưới thương mại rộng, các hiệp định thương mại tự do và cải cách hải quan giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, duy trì đơn hàng và giảm trở ngại thủ tục. Tuy nhiên, phụ thuộc lớn vào doanh nghiệp FDI khiến thành tích hiện tại chưa thể xem là chiến thắng trọn vẹn của năng lực sản xuất nội địa.
Vị thế khu vực tăng, bài toán nội lực vẫn còn
Trong thương mại Đông Nam Á, Việt Nam hiện đứng thứ hai ASEAN về quy mô xuất nhập khẩu, sau Singapore; trên thế giới, nước ta xếp thứ 18 về xuất khẩu và thứ 20 về nhập khẩu. Vị trí này phản ánh mức độ gắn kết ngày càng sâu với thị trường quốc tế và vai trò ngày một rõ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng thứ hạng không nên là đích đến duy nhất. Khi khối FDI tạo ra phần lớn kim ngạch, thách thức là giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào sản xuất, cung ứng và phát triển công nghệ, thay vì chỉ đứng bên lề các chuỗi giá trị lớn. Nâng chất lượng sản phẩm, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước sẽ quyết định liệu mốc 1000 tỷ USD có chuyển thành sức cạnh tranh bền vững hay chỉ là một con số ấn tượng.
Kỷ lục cần trở thành bàn đạp cho tăng trưởng bền vững
Mốc 1.000 tỷ USD là dấu mốc của quá trình hội nhập dài hạn: kim ngạch tăng từ 100 tỷ USD năm 2007 lên 500 tỷ USD năm 2019, rồi đạt 929,92 tỷ USD năm 2025 trước khi chạm kỷ lục mới. Đà tăng mạnh cho thấy nền kinh tế có khả năng mở rộng sản xuất và thị trường, nhưng mục tiêu tiếp theo phải là tạo thêm giá trị trong nước, nâng năng lực doanh nghiệp và giảm tính dễ tổn thương trước biến động bên ngoài. Ngày 4/11, Bộ Công Thương dự kiến tổ chức Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026 với chủ đề “Go Global – Cùng doanh nghiệp vươn ra thế giới”, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường và nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là hướng đi cần thiết; thành công sau kỷ lục sẽ được đo bằng nội lực mạnh hơn, không chỉ bằng kim ngạch lớn hơn.
