Chuyển đổi số cấp xã phải bắt đầu từ việc người dân cần
Chuyển đổi số cấp xã là việc chính quyền và cộng đồng đưa công nghệ vào quản lý, cung cấp dịch vụ và sinh hoạt hằng ngày để công việc thuận tiện, minh bạch hơn. Giá trị của nó không nằm ở số lượng nền tảng được giới thiệu, mà ở việc người dân có thể hoàn thành thủ tục, thanh toán hay tiếp cận thông tin dễ dàng hơn.
Hai cách làm tại Phước Trà và Hương Sơn cho thấy chuyển đổi số ở chính quyền cơ sở có thể bắt đầu từ những điểm khác nhau. Phước Trà tổ chức các phần việc, mô hình cụ thể và gắn trách nhiệm với cán bộ, đảng viên; Hương Sơn phổ biến một ứng dụng đang thử nghiệm để nhiều nhóm người tìm, tham khảo giải pháp. Không nên xem đây là một khuôn mẫu chung: một bên nêu kết quả triển khai tại địa bàn, bên kia mới giới thiệu công cụ tra cứu.
Sự khác biệt ấy quan trọng. Ứng dụng số địa phương chỉ đáng giá khi hợp nhu cầu, có người hướng dẫn và tạo thay đổi đo được; việc có một danh mục sản phẩm hay một mô hình điểm chưa tự nó chứng minh tác động trên diện rộng.
Phước Trà đặt cán bộ và việc cụ thể vào trung tâm
Đến giữa tháng 10/2026, Phước Trà phát động xây dựng 5 mô hình điểm tại cơ quan, đơn vị, trường học và khu dân cư. Cách làm này đáng chú ý vì chuyển đổi số được chia thành việc có nơi thực hiện, người phụ trách và mục tiêu gần với đời sống, thay vì dừng ở lời kêu gọi chung chung.
Tại thôn Sông Trà, chính quyền phối hợp với ban nhân dân thôn và Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không tiền mặt và an toàn thông tin. Kết quả được nêu khá cụ thể: 85% hộ gia đình sử dụng thanh toán điện tử, cả 32 hộ kinh doanh được hướng dẫn dùng mã QR và hồ sơ hành chính nộp trực tuyến đạt 100%. Đây là số liệu của một thôn, không nên suy rộng thành kết quả toàn xã hay nơi khác.
Vai trò cán bộ, đảng viên thể hiện ở việc trực tiếp hỗ trợ người dân, đồng thời xã tổ chức 27 lớp tập huấn trong 9 tháng năm 2026. Ở khối chính quyền, mô hình “Cơ quan số” hướng đến giảm giấy tờ, hạn chế tổng hợp thủ công và theo dõi nhiệm vụ. Xã cho biết tỷ lệ hồ sơ tiếp nhận trực tuyến và tỷ lệ giải quyết đúng, trước hạn đều đạt 100%.
Định hướng của Phước Trà có cơ sở từ đặc thù miền núi, nơi người dân tộc thiểu số chiếm hơn 76% dân số: công nghệ cần dễ hiểu, dễ dùng và đem lại lợi ích thiết thực. Đến năm 2030, xã phấn đấu 80% hộ có tài khoản thanh toán điện tử, hơn 80% người dân có VNeID và toàn bộ thôn ứng dụng nền tảng số trong quản lý cộng đồng.
Hương Sơn thử nghiệm một cửa tra cứu giải pháp
Hương Sơn triển khai tuyên truyền, giới thiệu ứng dụng chuyển đổi số cấp xã theo văn bản của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 17/9/2026 cùng chỉ đạo của tỉnh Hà Tĩnh. Đối tượng tiếp cận gồm cán bộ, cơ quan, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người dân; mục tiêu là giúp họ tìm, tham khảo giải pháp phù hợp nhu cầu thực tế.
Ứng dụng tập trung danh mục 1.591 sản phẩm, giải pháp của 360 đơn vị, chia theo ba trụ cột: Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số. Người dùng có thể truy cập bằng điện thoại hoặc máy tính, tìm theo nhóm đối tượng, lĩnh vực hay nhu cầu, rồi xem thông tin về sản phẩm và các câu chuyện, mô hình chuyển đổi số.
Điểm mạnh của cách làm là mở ra một kênh tham khảo chung cho nhiều nhóm người dùng, trong đó người dân có thể tìm tiện ích phục vụ học tập, lao động và đời sống. Nhưng đây vẫn là giai đoạn thử nghiệm, không phải kết quả ứng dụng đã được kiểm chứng tại Hương Sơn. Chính quyền lưu ý người dùng cần xem kỹ đơn vị cung cấp và điều kiện áp dụng; tên sản phẩm trong danh mục không đồng nghĩa với cam kết hiệu quả.
Tổ Công nghệ số cộng đồng được giao phổ biến, hướng dẫn và tiếp nhận khó khăn, nhu cầu để đề xuất bổ sung giải pháp. Việc lắng nghe phản hồi sẽ quyết định ứng dụng có hữu ích với địa phương hay chỉ dừng ở vai trò danh mục tra cứu.
Không đánh đồng công cụ thử nghiệm với kết quả thực địa
Đối chiếu hai trường hợp, Phước Trà chọn hướng làm trước những việc cụ thể rồi ghi nhận kết quả tại một số mô hình; Hương Sơn giới thiệu công cụ để người dùng tìm hiểu và lựa chọn giải pháp. Một bên cho thấy số liệu triển khai tại thôn Sông Trà và trong tiếp nhận, xử lý hồ sơ của xã; bên kia nêu quy mô danh mục cùng kế hoạch phổ biến ứng dụng đang thử nghiệm. Hai loại bằng chứng này không thể thay thế cho nhau.
Bài học thực tế không phải xã nào cũng nên sao chép nguyên mô hình nào. Phước Trà nhấn mạnh trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và lợi ích gần dân; Hương Sơn cần đánh giá xem công cụ có giúp các nhóm người dùng chọn đúng giải pháp và có cơ chế phản hồi hiệu quả hay không. Với mọi ứng dụng số địa phương, cần phân biệt rõ mục tiêu, giai đoạn triển khai và kết quả đã đo được.
Chuyển đổi số cấp xã chỉ tạo niềm tin khi công cụ đi cùng hướng dẫn, điều kiện phù hợp và kết quả có thể kiểm chứng. Phước Trà đã nêu các chỉ số thực hiện cụ thể; Hương Sơn đang thử nghiệm một kênh tham khảo và còn chờ phản hồi để hoàn thiện. Giữ ranh giới ấy rõ ràng là cách tốt nhất để chính quyền cơ sở chọn giải pháp theo nhu cầu, thay vì chạy theo danh mục hay khẩu hiệu.
