Giám sát phải nhìn thấy thay đổi trong lớp học
Dự án nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ em dân tộc thiểu số và trẻ em khuyết tật là chương trình hỗ trợ để các em được học tập bình đẳng, với phương pháp và môi trường phù hợp nhu cầu. Đây là hướng đi cần thiết tại An Giang, nơi có đông đồng bào Khmer; trẻ ở khu vực xa cũng cần cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng. Dự án không chỉ đặt mục tiêu tăng cường tiếng Việt mà còn thúc đẩy giáo dục hòa nhập và hỗ trợ trẻ khuyết tật phát triển kỹ năng, tham gia học tập hiệu quả. Điểm đáng chú ý là địa phương không chỉ đánh giá dự án qua hồ sơ hay kế hoạch. Đoàn công tác của Sở Giáo dục và Đào tạo An Giang phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Cần Thơ đã đến giám sát thực tế tại điểm trường 1, Trường Mầm non Ô Lâm, xã Ô Lâm. Cách làm này giúp đối chiếu mục tiêu với điều kiện lớp học và trải nghiệm thực tế của trẻ.
Ô Lâm là phép thử cụ thể cho cách triển khai
Tại buổi làm việc, đoàn kiểm tra cơ sở vật chất, thiết bị hỗ trợ giảng dạy, phòng chức năng và hồ sơ chuyên môn; đồng thời dự giờ, quan sát khả năng giao tiếp và thích nghi của trẻ Khmer cùng trẻ khuyết tật trong môi trường hòa nhập. Việc kiểm tra trực tiếp như vậy đáng giá vì cho thấy hỗ trợ có đến được với trẻ hay không, thay vì chỉ ghi nhận hoạt động đã tổ chức. Sau sắp xếp, Trường Mầm non Ô Lâm có một điểm chính, hai điểm trường, 25 nhóm lớp và 793 trẻ; trong đó 546 trẻ là người Khmer, chiếm 68,85%. Quy mô này khiến việc theo dõi nhu cầu từng em trở thành yêu cầu thiết yếu. Đoàn ghi nhận nỗ lực của cán bộ, giáo viên trong điều kiện còn khó khăn, nhưng cũng đề nghị tăng cường trao đổi kinh nghiệm liên tỉnh, sử dụng hiệu quả học liệu chuyên biệt và gắn kết chặt hơn với phụ huynh.
Trẻ Khmer và trẻ khuyết tật cần hỗ trợ khác nhau
Với trẻ Khmer, trường kết hợp không gian trực quan sinh động và học liệu tăng cường tiếng Việt để giúp các em vượt rào cản ngôn ngữ, tự tin tham gia hoạt động. Giáo viên lồng ghép giao tiếp, trò chơi, kể chuyện, đọc thơ và trải nghiệm vào bài học, đồng thời dùng tranh ảnh, vật thật và cử chỉ minh họa. Với trẻ 5 tuổi, trọng tâm là nghe, nói và giao tiếp bằng tiếng Việt để chuẩn bị vào lớp Một, nhưng vẫn tôn trọng tiếng mẹ đẻ và bản sắc Khmer. Giáo dục trẻ em dân tộc thiểu số vì thế không nên đồng nghĩa với việc thay thế ngôn ngữ gia đình; hỗ trợ tiếng Việt cần mở thêm cánh cửa học tập mà không làm mất đi nền tảng văn hóa của trẻ. Cách bố trí môi trường và học liệu là một dấu hiệu thực tế để đoàn giám sát xem xét hiệu quả dự án.
Với trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu đặc biệt, mục tiêu không phải buộc mọi em học theo cùng một nhịp, mà là tạo cơ hội tham gia phù hợp khả năng. Giáo viên được hướng dẫn quan sát khó khăn về giao tiếp, nhận thức, vận động và mức độ tham gia để điều chỉnh hỗ trợ; trẻ học hòa nhập cần kế hoạch giáo dục cá nhân và sự phối hợp với gia đình trong chăm sóc, giáo dục, đánh giá tiến bộ. Đây là phần cốt lõi của giáo dục trẻ em khuyết tật: tiến bộ của từng em phải được theo dõi, thay vì chỉ tính số buổi học hay thiết bị được trang bị. Dự án giáo dục An Giang sẽ thuyết phục hơn khi những cách hỗ trợ này duy trì đều đặn trong lớp và có sự đồng hành của phụ huynh.
Theo dõi tiếp cần gắn với hỗ trợ chuyên môn
Đợt giám sát tại Ô Lâm ghi nhận rằng nguồn lực dự án giúp trường từng bước hoàn thiện môi trường học tập, còn giáo viên có thêm cơ hội tập huấn và vận dụng kiến thức vào hoạt động chăm sóc, giáo dục hằng ngày. Tuy nhiên, một chuyến kiểm tra mới chỉ là lát cắt; giá trị lâu dài phụ thuộc vào việc trường có tiếp tục dùng học liệu chuyên biệt, điều chỉnh hỗ trợ theo từng trẻ và duy trì liên hệ với gia đình hay không. Nhà trường cho biết sẽ tiếp tục nâng chất lượng giáo dục, tăng cường tiếng Việt và thực hiện giáo dục hòa nhập; đồng thời mong dự án hỗ trợ thêm về đào tạo chuyên sâu, hướng dẫn thực hành và học liệu phù hợp. Vì vậy, giám sát những lần tới nên theo sát cả quá trình, không chỉ ghi nhận điều kiện tại thời điểm đoàn đến. Kết luận hợp lý từ trường hợp Ô Lâm là: hiệu quả được đo bằng việc trẻ học tập, giao tiếp và tham gia tốt hơn, nhất là những em dễ bị bỏ lại phía sau.
