Bước tiến cho thuốc dự phòng HIV dạng tiêm
Lenacapavir generic là phiên bản thuốc tiêm dự phòng HIV có cùng hoạt chất với thuốc do Gilead Sciences phát triển, được thiết kế để giảm chi phí và mở rộng khả năng tiếp cận. Ngày 2/11, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép tạm thời cho phiên bản generic này, do hãng dược Ấn Độ Dr. Reddy’s Laboratories sản xuất. Đây là tin đáng chú ý vì thuốc tiêm HIV chỉ cần dùng hai lần mỗi năm, thay vì uống PrEP hằng ngày. Nhưng cần đọc đúng ý nghĩa của quyết định: FDA cấp phép tạm thời cho bản generic, không phải lần đầu phê duyệt lenacapavir. Sự phân biệt này quan trọng để tránh hiểu nhầm rằng thuốc mới vừa được xác nhận hiệu quả từ đầu.
Lenacapavir do Gilead Sciences phát triển đã được phê duyệt vào tháng 6/2025; các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận hiệu quả phòng ngừa HIV trên 99,9%. Kết quả ấy khiến lenacapavir phòng HIV trở thành một lựa chọn đầy triển vọng, còn bản generic có thể giúp đưa lựa chọn này đến nhiều người hơn.
Lịch tiêm thưa có thể giảm gánh nặng tuân thủ
Ưu thế thực tế của thuốc không chỉ nằm ở hiệu quả trong thử nghiệm, mà còn ở lịch dùng dễ duy trì hơn. Tiêm sáu tháng một lần có thể phù hợp với những người khó nhớ hoặc khó tuân thủ lịch uống PrEP mỗi ngày. Điều đó không xóa bỏ nhu cầu được tư vấn, xét nghiệm và theo dõi y tế; nó giúp giảm số lần phải chủ động dùng thuốc trong năm. Với người cần dự phòng HIV, sự thuận tiện có thể quyết định liệu một biện pháp hiệu quả có thực sự được duy trì hay không.
Theo thỏa thuận công bố tháng 9/2025, phiên bản generic dự kiến được cung cấp với giá 40 USD/người/năm tại 120 quốc gia, trong đó có các nước thu nhập thấp và trung bình. Mức giá thuốc phòng HIV này cho thấy tiềm năng cải thiện khả năng tiếp cận, nhưng giá dự kiến không tự động bảo đảm thuốc sẽ có mặt tại mọi cơ sở hay đến được mọi cộng đồng cần dùng.
Phê duyệt tạm thời không phải đích đến
FDA đưa ra quyết định theo cơ chế xét duyệt nhanh, cho phép nhà sản xuất sử dụng dữ liệu hiện có. Vì vậy, cấp phép tạm thời là một bước tạo điều kiện cho phiên bản generic tiến tới các thị trường nguồn lực hạn chế, chứ không nên bị diễn giải thành bằng chứng rằng thuốc đã được phân phối rộng rãi ở mọi nơi. Khâu cung ứng, năng lực tiêm chủng, thông tin cho cộng đồng và khả năng tiếp cận dịch vụ vẫn là những điều kiện thiết yếu.
Unitaid cho biết hơn 125.000 người tại 10 quốc gia châu Phi đã bắt đầu sử dụng lenacapavir do Gilead sản xuất, nhưng đưa thuốc đến rộng rãi hơn vẫn là thách thức. Tổ chức này ước tính có khoảng 1,2 triệu ca nhiễm HIV mới trên thế giới trong năm 2025. Bởi vậy, thuốc generic HIV có ý nghĩa lớn nhất khi mức giá dễ tiếp cận đi cùng nguồn cung ổn định và dịch vụ dự phòng thuận tiện. Phê duyệt tạm thời mở cánh cửa; để biến cơ hội thành lợi ích sức khỏe, hệ thống y tế còn phải đưa thuốc đến đúng người.
