Đột quỵ ở trẻ em cần được xem là cấp cứu
Đột quỵ ở trẻ em là tình trạng cấp cứu thần kinh xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn, khiến tế bào não thiếu oxy và có nguy cơ tổn thương. Bệnh ít gặp hơn ở người lớn, nhưng không vì thế mà cha mẹ có thể loại trừ khi trẻ đột nhiên thay đổi sức khỏe hoặc hành vi. Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ em không thể bị đột quỵ, nên dễ chờ đợi hoặc quy biểu hiện bất thường cho bệnh thông thường. Sự chủ quan ấy có thể khiến trẻ lỡ thời điểm can thiệp. Bác sĩ Phạm Hải Uyên, Phó Trưởng khoa Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết bệnh viện tiếp nhận và điều trị khoảng vài chục trường hợp đột quỵ ở trẻ mỗi năm, gồm cả đột quỵ thiếu máu não và xuất huyết não. Các di chứng có thể gồm liệt, co giật, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ, thậm chí tử vong nếu điều trị không kịp thời.
Một trường hợp được ghi nhận là bé N.T.S, 7 tuổi, ở phường An Bình, TP Cần Thơ. Khi đang học, trẻ đột ngột đau đầu dữ dội và nôn ói; sau đó lơ mơ, phải nhập viện cấp cứu. Bác sĩ xác định trẻ xuất huyết não do vỡ dị dạng mạch máu não và chuyển đến bệnh viện chuyên khoa, nơi trẻ được phẫu thuật kịp thời. Trường hợp này nhắc rằng biểu hiện khởi phát có thể tiến triển nhanh, và không nên đợi đến khi trẻ mất ý thức mới tìm trợ giúp.
Những dấu hiệu đột quỵ trẻ em dễ nhận thấy
Trong các dấu hiệu đột quỵ trẻ em, thay đổi xuất hiện đột ngột là điểm cha mẹ cần chú ý nhất. Trẻ có thể yếu hoặc liệt một bên tay, chân, không cử động được như bình thường, đi loạng choạng hay lệch người. Khuôn mặt có thể mất cân đối, miệng méo; trẻ nói khó, nói ngọng hoặc phát âm khác hẳn trước đó. Trẻ cũng có thể nhìn lệch, nhìn mờ, mất thị lực một bên, lơ mơ, ngủ gà hoặc co giật. Một số trường hợp nặng có thể hôn mê. Không cần phải đợi tất cả biểu hiện cùng xuất hiện: chỉ một bất thường mới xảy ra, nhất là yếu liệt một bên hoặc méo miệng kèm nói khó, đã đủ để cha mẹ hành động khẩn trương.
Khi thấy trẻ méo miệng yếu liệt, đừng mặc định đó chỉ là mệt mỏi hay một cơn khó chịu thoáng qua. Quan sát để nhận ra biểu hiện có khác thường so với trạng thái quen thuộc của trẻ không, nhưng không để việc tự kiểm tra làm chậm bước đưa trẻ đi khám cấp cứu. Đột quỵ có thể do thiếu máu não hoặc xuất huyết não; nguyên nhân ở trẻ khá đa dạng, gồm bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu, bất thường mạch máu não, nhiễm trùng, chấn thương vùng đầu cổ và bệnh lý chuyển hóa, di truyền. Khoảng 20–30% trường hợp không tìm được nguyên nhân cụ thể. Vì vậy, không có tiền sử bệnh đã biết cũng không đủ để loại trừ nguy cơ.
Ở trẻ nhỏ, bú kém và khóc yếu cũng đáng lưu tâm
Ở trẻ chưa biết nói hoặc chưa thể mô tả cảm giác, đột quỵ ở trẻ nhỏ có thể biểu hiện kín đáo hơn. Bú kém, khóc yếu, nghiêng đầu về một bên, liệt mặt nhẹ hoặc co giật đều là những dấu hiệu không nên bỏ qua, nhất là khi chúng xuất hiện đột ngột hoặc khác rõ so với thường ngày. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với mệt, biếng ăn hay một vấn đề sinh hoạt thông thường; nhưng việc chờ xem trẻ có tự hồi phục không có thể khiến gia đình bỏ lỡ thời điểm cấp cứu. Cha mẹ hiểu rõ cách bú, tiếng khóc và vận động thường ngày của con, vì vậy cần tin vào nhận thấy rằng trẻ đang khác đi và tìm trợ giúp y tế thay vì tự chẩn đoán.
Nguy cơ cần được quan tâm hơn ở trẻ có bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu, bệnh mạch máu hoặc bệnh di truyền. Bác sĩ khuyến cáo những trẻ này cần được khám và theo dõi định kỳ. Việc quản lý tốt bệnh nền không thể phòng ngừa hoàn toàn đột quỵ, nhưng nhận biết sớm dấu hiệu bất thường có thể giúp trẻ có thêm cơ hội được cứu chữa và hồi phục. Điều đó không có nghĩa cha mẹ nên hoảng sợ trước mọi lần trẻ bú ít hay khóc nhỏ; điều quan trọng là đánh giá sự thay đổi đột ngột và kết hợp với những dấu hiệu thần kinh như co giật, nghiêng đầu hoặc yếu liệt.
Nghi ngờ đột quỵ: đưa trẻ đi cấp cứu ngay
Khi nghi ngờ trẻ bị đột quỵ, hãy đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh hoặc khả năng cấp cứu, điều trị đột quỵ ngay lập tức. Không tự điều trị tại nhà và không chờ xem trẻ có hồi phục hay không. Nhận biết chậm có thể khiến trẻ bỏ lỡ cơ hội được can thiệp sớm; cấp cứu đột quỵ trẻ vì thế cần bắt đầu ngay khi gia đình nhận thấy dấu hiệu đáng ngờ. Trẻ có thể diễn tiến từ đau đầu dữ dội, nôn ói đến lơ mơ, hoặc biểu hiện ban đầu chỉ là miệng méo, một bên tay chân yếu, nói khó. Dù biểu hiện rõ hay kín đáo, việc đánh giá và xử trí cần do nhân viên y tế đảm nhiệm.
Quan điểm an toàn nhất là không xem tuổi thơ như lá chắn trước đột quỵ. Bệnh ít gặp ở trẻ hơn người lớn, nhưng hậu quả có thể kéo dài và nghiêm trọng; ngược lại, bú kém, khóc yếu hay co giật cũng không tự động đồng nghĩa với đột quỵ. Cha mẹ không cần tự xác định nguyên nhân: hãy nhận ra thay đổi bất thường, đặc biệt khi xuất hiện đột ngột, rồi tìm cấp cứu thay vì trì hoãn. Với đột quỵ, chờ đợi không phải lựa chọn thận trọng—đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời mới là cách bảo vệ cơ hội điều trị và hồi phục.
