Hơn 6,9 triệu lượt khám mới là nửa chặng đường
Khám sức khỏe toàn dân là chương trình đưa dịch vụ kiểm tra, phát hiện sớm bệnh tật đến các nhóm dân cư trên địa bàn, đồng thời tạo dữ liệu sức khỏe phục vụ theo dõi và chăm sóc lâu dài. TPHCM đang triển khai chương trình này trên quy mô lớn, nhưng tỷ lệ hoàn thành mới cho thấy độ phủ còn cách xa mục tiêu.
Tính đến ngày 2/11, thành phố ghi nhận 6.916.175 người được khám, đạt 54% kế hoạch. Một ngày trước đó, số liệu báo cáo là 6.833.898 người, tương đương 53,5% dân số; mức tăng cho thấy hoạt động đang được đẩy nhanh, nhưng khối lượng còn lại vẫn rất lớn. Trong 63 ngày cuối năm, thành phố cần khám thêm hơn 5,9 triệu người, bình quân khoảng 94.000 lượt mỗi ngày để chạm mục tiêu. Đây là nhịp độ đòi hỏi phối hợp liên tục, không thể trông chờ riêng ngành y tế.
Giá trị của chương trình không chỉ nằm ở số lượt khám. Lần đầu tiên, TPHCM có dữ liệu thực tế về sức khỏe người dân trên diện rộng thay vì chủ yếu dựa vào khảo sát quy mô quốc gia. Vì vậy, tiến độ khám sức khỏe cần được nhìn cùng chất lượng dữ liệu và khả năng chuyển kết quả khám thành tư vấn, theo dõi, điều trị.

Khoảng cách giữa nhóm dân cư và địa bàn chưa thể xem nhẹ
Con số toàn thành phố che đi một thực tế đáng lo: cơ hội tiếp cận dịch vụ chưa đồng đều. Học sinh đạt tỷ lệ khám 94,44%, trong khi người lao động mới đạt 36,56% và sinh viên 34,42%. Trường học là điểm tập trung thuận lợi để tổ chức khám; ngược lại, lịch làm việc, khả năng bố trí khám tại doanh nghiệp và việc học xa nơi cư trú có thể khiến các nhóm còn lại khó tham gia. Muốn lấp khoảng trống, cần đưa lịch khám đến gần nhịp sống của họ.
Chênh lệch cũng hiện rõ giữa các phường, xã: 104 địa phương đã vượt mốc 50%, trong khi 12 nơi vẫn dưới 40%. Phường Cầu Ông Lãnh thấp nhất với 32,96%; một số địa bàn khác như Vĩnh Hội, An Lạc và Bình Trị Đông cũng chưa đạt 36%. Ngược lại, Long Phước đạt 93,76%, còn Phước Hòa, Bà Điểm và Hiệp Phước đều vượt 85%. Có nơi số lượt khám cộng dồn bằng hoặc vượt quy mô dân số, nên việc đối chiếu dữ liệu để tránh trùng lặp cần đi cùng mục tiêu tăng độ phủ.
Các địa phương tổ chức khám buổi tối, ngày nghỉ hoặc đưa đội lưu động đến khu dân cư đã cho thấy cách làm linh hoạt có thể giảm rào cản. Nên chuyển nguồn lực từ nơi cơ bản hoàn thành sang địa bàn chậm, thay vì phân bổ đồng đều bất kể nhu cầu. TPHCM cũng đã mở rộng đối tượng khám miễn phí cho sinh viên và người có nơi ở hiện tại được xác định trên VNeID, không phụ thuộc nơi thường trú hay tạm trú trong hoặc ngoài thành phố.

Phát hiện nguy cơ chỉ có ý nghĩa khi được theo dõi
Kết quả khám đã tạo ra tín hiệu y tế công cộng không thể bỏ qua. Qua phân tầng nguy cơ mắc bệnh tim mạch trong 10 năm theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới, ngành y tế đánh giá gần 2 triệu hồ sơ đủ điều kiện và nhận diện 355.290 người thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc rất cao. Đây là một trong những giá trị thiết thực nhất của chương trình: phát hiện người có thể chưa biết mình cần được theo dõi.
Dữ liệu tăng huyết áp cũng cho thấy nhu cầu sàng lọc vượt ra ngoài nhóm cao tuổi. Có 51,58% người từ 60 tuổi trở lên mắc bệnh; ở nhóm 18-60 tuổi, tỷ lệ là 18,3%, phần lớn trước đó chưa được phát hiện. Với học sinh, 35% có tật khúc xạ và 24,9% bị sâu răng. Nếu kết quả chỉ được nhập vào hồ sơ mà thiếu tư vấn, tái khám và kết nối điều trị, phát hiện sớm sẽ khó chuyển thành lợi ích sức khỏe cụ thể.
Do đó, khám sức khỏe TPHCM cần được đánh giá bằng cả chuỗi chăm sóc sau sàng lọc, không chỉ bằng số lượt hoàn thành. Hồ sơ điện tử phải đầy đủ, chính xác và hữu ích cho việc nhắc lịch, theo dõi bệnh; người thuộc nhóm nguy cơ tim mạch cần được hướng dẫn rõ nơi tiếp tục kiểm tra và chăm sóc.

Muốn tăng độ phủ, phải tháo đúng điểm nghẽn
Điểm nghẽn chính là khả năng tiếp cận không giống nhau: người lao động khó rời ca làm, sinh viên phân tán, còn các địa bàn chậm cần thêm nhân lực và cách tổ chức phù hợp. Ngành y tế không thể tự hoàn thành khối lượng lớn trong thời gian ngắn nếu thiếu doanh nghiệp, nhà trường và chính quyền 168 phường, xã, đặc khu. Vì vậy, rà soát danh sách người chưa khám theo từng nhóm cần đi trước những lời kêu gọi chung.
Giải pháp đã được xác định gồm đôn đốc cơ quan, doanh nghiệp tổ chức khám định kỳ cho người lao động; hoàn thành khám cho học sinh, sinh viên trong tháng 11, ưu tiên thực hiện tại trường; tăng nhân lực, bố trí lịch linh hoạt và điều đội khám lưu động đến nơi tỷ lệ thấp. Nguồn lực cũng cần được điều phối từ địa phương đã đạt tiến độ sang nơi còn chậm, đồng thời ưu tiên nhóm yếu thế.
Kết luận, chương trình đã mở rộng đáng kể độ phủ và phát hiện hàng trăm nghìn người có nguy cơ tim mạch cao, nhưng mức 54% chưa đủ để gọi là tiếp cận toàn dân. Đợt tăng tốc chỉ thành công nếu kéo được người lao động, sinh viên và cư dân ở các địa bàn chậm đến khám, rồi bảo đảm dữ liệu chính xác và chăm sóc tiếp nối. Tăng số lượt là cần thiết; thu hẹp bất bình đẳng tiếp cận mới là thước đo thuyết phục hơn.






