Công nghệ đang thay đổi cách làm phim
Công nghệ điện ảnh hiện đại là tập hợp công cụ số như trí tuệ nhân tạo, kỹ xảo hình ảnh, đồ họa ba chiều và phim trường ảo, giúp nhà làm phim tạo hình ảnh, bối cảnh và chuyển động mà cách quay truyền thống khó thực hiện hoặc tốn nhiều nguồn lực. Sự thay đổi đáng kể nhất không nằm ở việc máy móc thay thế con người, mà ở chỗ quy trình sáng tạo đang được mở rộng từ tiền kỳ đến hậu kỳ. AI có thể hỗ trợ phân tích kịch bản, tạo hình nhân vật và dựng cảnh; CGI, đồ họa 3D và kỹ xảo VFX giúp hoàn thiện thế giới hình ảnh; còn phim trường ảo dùng màn hình LED và xử lý thời gian thực để đưa bối cảnh kỹ thuật số vào trường quay. Các công cụ này rút ngắn một số khâu và mở ra lựa chọn mới cho những dự án trước đây vượt quá khả năng sản xuất của ê-kíp nhỏ. Nhưng công nghệ chỉ tạo giá trị khi phục vụ câu chuyện, thay vì trở thành mục đích tự thân.
Sản xuất AI mở rộng nhanh, chất lượng vẫn là phép thử
AI làm phim đã bước vào sản xuất công nghiệp ở một số thị trường, nổi bật là Trung Quốc, nơi doanh nghiệp và chính quyền địa phương cùng tham gia phát triển nội dung. Đà tăng này được thúc đẩy bởi khả năng tạo phim ngắn, phim dọc và hoạt hình nhanh hơn, đồng thời đưa những cảnh phức tạp đến gần hơn với cá nhân hoặc nhóm sáng tạo ít nguồn lực. Quy mô sản xuất tăng không đồng nghĩa khán giả sẽ đón nhận mọi tác phẩm: dữ liệu DataEye được Reuters dẫn lại cho biết Douyin ghi nhận 221.900 chương trình AI mới trong nửa đầu năm 2026, nhưng chỉ 1.055 chương trình vượt 100 triệu lượt xem. Khoảng cách ấy nhắc rằng công cụ có thể hạ thấp rào cản tạo hình, chứ không tự viết được nhân vật đáng nhớ hay câu chuyện có sức bền. Các liên hoan chuyên biệt cũng đang hình thành; AI Film Festival Japan 2026 nhận hơn 730 tác phẩm từ hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Việt Nam có nền tảng, nhưng chưa có guồng sản xuất lớn
Điện ảnh Việt Nam đang thử nghiệm, chưa thể xem là đã có một ngành phim AI hoàn chỉnh. Bộ phim Chốt đơn! từng dùng AI để thay hình ảnh nữ diễn viên chính sau sự cố trước ngày phát hành; đó là giải pháp hậu kỳ cho phim quay theo cách truyền thống, không phải tác phẩm được tạo toàn bộ bằng AI. Tháng 9/2026, TFS và HTV công bố Bãi săn, dự án chuyển thể tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú, với hình ảnh xây dựng bằng AI nhưng kịch bản, biên tập, lồng tiếng và dựng phim vẫn do đội ngũ chuyên môn đảm nhiệm. Mùa đầu tiên dự kiến ra mắt dịp Tết Nguyên đán 2027. Năng lực kỹ xảo VFX trong nước là điểm tựa đáng kể: các studio Việt đã tham gia những dự án lớn quốc tế. Tuy vậy, hoạt động AI hiện chủ yếu nằm ở từng dự án, chưa thành dây chuyền sản xuất quy mô lớn. Những cuộc thi và chương trình tập huấn có thể giúp người làm phim trẻ thử nghiệm, nhưng cần nối với cơ hội phát triển dự án và khán giả.
Cơ hội chỉ bền vững khi công nghệ không lấn át câu chuyện
Cơ hội rõ nhất là mở rộng quyền tiếp cận sản xuất. AI tạo sinh có thể giúp nhóm nhỏ dựng những cảnh vốn cần trường quay, diễn viên và nhiều bộ phận kỹ thuật; phim trường ảo có thể tái hiện bối cảnh lịch sử hoặc giả tưởng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào địa điểm thật. Với thị trường trong nước vốn chịu áp lực tối ưu chi phí, những công cụ này đáng được xem như phương án bổ sung, không phải lời hứa thay thế mọi khâu. Khán giả cũng có thể gặp bộ phim ngoài màn ảnh qua trải nghiệm tương tác bằng AR, VR hoặc không gian xem phim ảo. Đổi lại, đầu tư phim trường ảo và hạ tầng xử lý thời gian thực vẫn là gánh nặng với nhiều nhà sản xuất. Khoảng cách kỹ năng giữa người làm công nghệ và người kể chuyện dễ dẫn đến hình ảnh trau chuốt nhưng thiếu cảm xúc. Tự động hóa còn đặt ra sức ép với nhân sự mỹ thuật, kỹ xảo và hậu kỳ, bên cạnh câu hỏi về bản quyền, dữ liệu huấn luyện và quyền sử dụng gương mặt, giọng nói. Việt Nam nên đầu tư vào đội ngũ liên ngành và nguyên tắc sử dụng minh bạch. Công nghệ có thể làm phim dễ tạo ra hơn; chỉ con người mới khiến phim đáng xem.
