Tăng trưởng mới cần nhiều hơn dòng vốn
Mô hình tăng trưởng dựa trên AI là cách tổ chức sản xuất, dịch vụ và quản trị bằng công nghệ, đồng thời đầu tư vào con người, thể chế và hạ tầng dữ liệu để tạo giá trị lâu dài. Đây là hướng TP.HCM đang tìm kiếm khi các động lực cũ dần mất dư địa.
Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu ngày 27-10, lãnh đạo thành phố và các chuyên gia bàn về chuyển dịch mô hình tăng trưởng trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu đang tái tổ chức. Thông điệp đáng chú ý không phải là chạy theo quy mô, mà là xây dựng năng lực thích ứng: địa phương nào chuẩn bị nhanh hơn về con người, thể chế và dữ liệu sẽ có lợi thế.
AI TP.HCM vì vậy không nên được hiểu đơn thuần là danh sách dự án công nghệ cần thu hút. Thành phố cần kết nối công nghệ với tài chính, doanh nghiệp và nhu cầu thực tế, để AI nâng năng suất thay vì chỉ tạo thêm một nhãn hiệu cho chiến lược đầu tư.
Dữ liệu và AI phải gắn với hạ tầng thực
Trong Chương trình CEO 500 chiều 26-10, doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế giới thiệu kế hoạch hợp tác về trung tâm dữ liệu, AI, bán dẫn và nghiên cứu phát triển tại thành phố. VinaCapital đang xúc tiến hợp tác với một doanh nghiệp công nghệ Hoa Kỳ để lập trung tâm R&D bán dẫn, đồng thời làm việc với G42 và Microsoft về kế hoạch phát triển trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Đây là những tín hiệu cụ thể, nhưng kế hoạch chỉ có ý nghĩa khi đi kèm điều kiện triển khai.
Hạ tầng dữ liệu đòi hỏi chuẩn bị đồng bộ về đất đai, điện, kết nối và nước; trung tâm dữ liệu phục vụ AI còn cần nguồn điện ổn định trong dài hạn. Vì thế, xây trung tâm mà tách khỏi quy hoạch năng lượng và không gian công nghiệp công nghệ cao sẽ làm tăng rủi ro nghẽn hạ tầng.
Thước đo cũng không thể dừng ở công suất máy chủ. Giá trị của hạ tầng phải hiện rõ trong hoạt động doanh nghiệp, sản xuất, y tế, giáo dục và dịch vụ công. Nếu không, thành phố có thể sở hữu tài sản công nghệ lớn nhưng chưa tạo được lợi ích tương xứng cho người dân.
Vốn quốc tế cần nuôi năng lực trong nước
Thu hút vốn quốc tế là điều kiện quan trọng, nhưng không phải đích đến. Đại diện Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM cho rằng dòng vốn cần được điều phối vào các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, robot, tự động hóa, công nghệ sinh học và công nghệ xanh. Quan trọng hơn, vốn phải gắn với nghiên cứu, đào tạo kỹ sư, chuyển giao tri thức và nâng năng lực doanh nghiệp Việt Nam, thay vì chỉ mở rộng gia công, lắp ráp.
Đây là ranh giới giữa một điểm đến đầu tư và một trung tâm tạo ra công nghệ. Thành phố cần dùng Trung tâm Tài chính Quốc tế để kết nối nguồn vốn với doanh nghiệp khởi nghiệp, hoạt động R&D và năng lực sản xuất trong nước. Nếu thiếu mắt xích này, giá trị tri thức có thể nằm ngoài thành phố dù dự án được đặt tại đây.
Công nghệ được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng quan trọng; song tăng trưởng kinh tế bền hơn chỉ hình thành khi doanh nghiệp trong nước có khả năng thiết kế, sáng tạo sản phẩm và làm chủ công nghệ.
Thể chế và kỹ năng quyết định thành quả
Dòng vốn và máy móc không thể thay thế một thể chế biết mở đường. Kinh nghiệm Singapore được nêu tại diễn đàn gợi ý vai trò của cơ quan chuyên trách, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và môi trường hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào lĩnh vực rủi ro cao như AI. TP.HCM cần biến những công cụ đó thành quy trình rõ ràng, có trách nhiệm giải trình và đủ linh hoạt để thử nghiệm.
Bài toán nhân lực cũng cấp thiết. Theo báo cáo tương lai việc làm năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới được dẫn tại diễn đàn, đến năm 2030 có thể xuất hiện 170 triệu việc làm mới, trong khi 92 triệu công việc bị thay thế và 39% kỹ năng hiện tại có nguy cơ lạc hậu. AI mở ra nghề mới nhưng cũng gây sức ép lên việc làm và an sinh; hỗ trợ thu nhập không thể thay cho việc nâng kỹ năng người lao động.
Mô hình học tập suốt đời như SkillsFuture của Singapore là gợi ý đáng xem xét. Kết luận cần rõ: AI, hạ tầng dữ liệu và vốn quốc tế chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi thể chế tạo điều kiện, người lao động được học lại và doanh nghiệp trong nước đủ sức tiếp nhận, phát triển công nghệ.
