AI mở lối tăng trưởng khi động lực cũ chậm lại
Tăng trưởng bằng AI là mô hình phát triển dùng trí tuệ nhân tạo để đổi mới sản xuất, quản trị và tổ chức kinh tế, đồng thời dựa vào thể chế, dữ liệu và con người để biến công nghệ thành năng suất thực tế. Đây không phải lời giải tự động cho mọi bài toán của TP.HCM, nhưng là hướng đi đáng ưu tiên khi các động lực tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp.
Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu ngày 27/10, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Công Vinh cho rằng biến động kinh tế toàn cầu và việc các chuỗi giá trị được tổ chức lại đang đòi hỏi thành phố tìm mô hình phát triển mới. Nhận định này đặt đúng trọng tâm: nếu chỉ dựa vào quy mô thị trường hay lợi thế sẵn có, TP.HCM có nguy cơ hụt hơi trong cuộc cạnh tranh đang chuyển sang công nghệ và năng lực thích ứng. AI đã làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và cấu trúc nền kinh tế; vì vậy, câu hỏi không còn là có theo đuổi AI hay không, mà là thành phố có chuẩn bị đủ nhanh để tạo giá trị từ nó hay không.
Thể chế phải mở đường, không chỉ quản lý rủi ro
Hai bài viết cùng nhấn mạnh một điều dễ bị xem nhẹ trong cuộc đua công nghệ: AI cần một thể chế có khả năng vừa đặt giới hạn an toàn, vừa cho phép thử nghiệm và đầu tư. Nếu quy định mơ hồ hoặc quy trình quá chậm, doanh nghiệp khó đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm vào sản xuất; nếu thiếu giám sát, rủi ro lại bị đẩy sang người lao động và cộng đồng.
Chuyên gia Albert Antoine đề xuất Nhà nước kiến tạo thông qua các cơ quan chuyên trách theo hướng GovTech hoặc IMDA của Singapore, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và môi trường hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào lĩnh vực rủi ro cao như AI. Đây là nền tảng thực chất của thể chế AI: phân định rõ trách nhiệm, tạo không gian thử nghiệm và có lối đưa giải pháp hiệu quả vào ứng dụng rộng hơn. Theo tôi, TP.HCM nên ưu tiên một đầu mối điều phối đủ thẩm quyền, kết nối chính quyền, viện trường và doanh nghiệp; nếu không, các sáng kiến dễ phân tán, còn sandbox chỉ tồn tại trên giấy.
Nhân lực công nghệ là thước đo thành công
AI có thể tạo nghề mới nhưng cũng khiến một bộ phận lao động mất việc hoặc phải chuyển nghề. Theo dự báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới được ông Vinh dẫn tại diễn đàn, đến năm 2030 có thể có 170 triệu việc làm mới, 92 triệu công việc bị thay thế và 39% kỹ năng hiện tại có nguy cơ lạc hậu. Những con số ấy không chỉ là dự báo xa: chúng liên quan trực tiếp đến cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng thích ứng của người dân.
Vì thế, hỗ trợ thu nhập khi chuyển đổi là cần thiết nhưng không thể thay thế việc nâng năng lực người lao động. Ông Antoine nêu mô hình học tập suốt đời như SkillsFuture của Singapore; bài học đáng chú ý là đào tạo phải theo sát nhu cầu mới, thay vì chỉ tập trung vào bằng cấp ban đầu. TP.HCM cần gắn trường nghề, đại học và doanh nghiệp với chương trình cập nhật kỹ năng, đặc biệt về dữ liệu, tự động hóa và ứng dụng AI. Nhân lực công nghệ không chỉ là nhóm chuyên gia lập trình; đó còn là người lao động ở nhiều ngành biết sử dụng công cụ mới để làm việc tốt hơn.
Kết nối công nghệ, đầu tư và hợp tác quốc tế
Không siêu đô thị nào có thể tự xây dựng toàn bộ dữ liệu, công nghệ, vốn và nguồn nhân lực cần thiết. Tại diễn đàn, lãnh đạo TP.HCM nhấn mạnh nhu cầu kết nối vượt biên giới và ranh giới ngành, đồng thời xem các siêu đô thị là chủ thể ngày càng quan trọng trong hợp tác quốc tế. Điều đó khiến chiến lược AI tại TP.HCM cần rộng hơn việc thu hút vài dự án công nghệ: thành phố phải kết nối nghiên cứu, sản xuất, đào tạo và thị trường.
Định hướng được nêu gồm AI, vi mạch bán dẫn, hạ tầng dữ liệu, công nghệ đô thị, thu hút nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực cùng các không gian thử nghiệm; TP.HCM cũng đề xuất hợp tác với Ấn Độ về AI, bán dẫn và nhân lực công nghệ cao. Để những mục tiêu này thành động lực tăng trưởng, thứ tự ưu tiên nên rõ ràng: xây thể chế thực thi, đầu tư công vào hạ tầng và năng lực nghiên cứu, mở rộng đào tạo, rồi gắn hợp tác quốc tế với năng lực doanh nghiệp trong nước. AI sẽ không tự tạo ra lợi thế cho thành phố; lợi thế chỉ hình thành khi công nghệ, con người và chính sách được triển khai cùng một hướng.
