Đề xuất mới đặt nền móng cho hợp tác dài hạn
Khuôn khổ quốc phòng ASEAN là một định hướng hợp tác chung nhằm xác định những ưu tiên, lĩnh vực phối hợp và cách thức để các bên thúc đẩy an ninh khu vực trên cơ sở lợi ích cùng chia sẻ. Ngày 28/10, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN lần thứ 20 tại Cebu, Philippines, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đề xuất xây dựng khuôn khổ mới để định hướng quan hệ Mỹ và ASEAN trong những năm tới. Đề xuất được đưa ra khi Washington tái khẳng định tầm nhìn về một Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do, rộng mở, ổn định và an ninh; tầm nhìn ấy nhấn mạnh các quốc gia tự cường, có khả năng bảo vệ chủ quyền. Đây là tín hiệu chính trị đáng chú ý, nhưng chưa phải một kế hoạch đã hoàn tất: Hegseth không nêu chi tiết cụ thể. Vì vậy, giá trị của đề xuất sẽ phụ thuộc vào việc hai bên chuyển lời kêu gọi tham vọng thành ưu tiên có thể triển khai.
Cebu cho thấy hai bên muốn hợp tác thực chất
Cuộc gặp không chính thức tại Cebu cho thấy hai bên không chỉ muốn duy trì đối thoại mà còn tìm cách mở rộng hợp tác trên những lợi ích chung. Đoàn Việt Nam do Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng, dẫn đầu tham dự; ông đánh giá hợp tác ASEAN - Mỹ đã phát triển thực chất và đạt nhiều kết quả, dù vẫn còn dư địa. Bộ trưởng Pete Hegseth khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và cho rằng đồng thuận về các nguyên tắc cơ bản có thể làm nền tảng cho phối hợp. Washington nêu các hướng gồm nâng cao nhận thức tình hình hàng hải, tăng khả năng tương tác, cùng huấn luyện, học hỏi và lập kế hoạch để xây dựng lòng tin, năng lực phòng ngừa xung đột. Mỹ tham gia cả bảy nhóm chuyên gia ADMM+, trong đó cùng Indonesia đồng chủ trì nhóm quân y chu kỳ 2024-2027. Những cơ chế sẵn có này là điểm tựa hữu ích; khuôn khổ mới nên bổ sung kết quả cụ thể, thay vì tạo thêm một tầng đối thoại hình thức.
Lộ trình cần gắn với nhu cầu an ninh của ASEAN
Mốc 50 năm thiết lập quan hệ ASEAN - Mỹ vào năm 2027 tạo động lực chính trị cho sáng kiến, đồng thời đặt ra thời hạn để hai bên biến ý tưởng thành chương trình làm việc. Hegseth cho biết Mỹ sẵn sàng khởi động cùng Bộ trưởng Quốc phòng Singapore Chan Chun Sing và đội ngũ của ông khi Singapore đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ADMM+ năm 2027. Phía Việt Nam đề nghị duy trì tiếp xúc, đối thoại chiến lược; nâng hiệu quả Diễn tập Hàng hải ASEAN - Hoa Kỳ, Chương trình Lãnh đạo quốc phòng trẻ ASEAN và các sáng kiến xây dựng năng lực. Ưu tiên còn bao gồm an ninh biển, tìm kiếm cứu nạn, thực thi pháp luật trên biển, ứng phó biến đổi khí hậu, chia sẻ công nghệ cao, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo và ứng phó sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân. Đây là những lĩnh vực có thể tạo lợi ích thiết thực cho cộng đồng, từ an toàn hàng hải đến ứng phó thảm họa. Kết luận: hợp tác quốc phòng Mỹ ASEAN chỉ đáng tin cậy nếu khuôn khổ mới tôn trọng vai trò trung tâm của ASEAN và đáp ứng nhu cầu của từng thành viên.
