Đề xuất mới hướng tới hợp tác có định hướng
Khuôn khổ hợp tác quốc phòng Mỹ–ASEAN là đề xuất xây dựng một định hướng chung để dẫn dắt các hoạt động an ninh và quốc phòng giữa Washington với các quốc gia Đông Nam Á trong những năm tới. Đây là tín hiệu chính trị đáng chú ý, nhưng giá trị của nó sẽ phụ thuộc vào việc hai bên biến lời kêu gọi thành ưu tiên và hoạt động cụ thể. Ngày 28/10, tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN và các cuộc họp liên quan ở Cebu, Philippines, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth kêu gọi ASEAN tăng cường hợp tác quốc phòng và đề xuất cùng xây dựng khuôn khổ mới. Ông mô tả đây là định hướng cho một giai đoạn quan trọng, chứ không chỉ là một tuyên bố riêng lẻ. Điểm đáng chú ý là Washington nói muốn hợp tác dựa trên hoàn cảnh, ưu tiên riêng của từng nước và lợi ích chung—cách tiếp cận có thể giúp đề xuất phù hợp với sự đa dạng trong ASEAN.
Từ tuyên bố sang năng lực phối hợp
Những lĩnh vực Hegseth nêu ra cho thấy Mỹ muốn đặt trọng tâm vào năng lực có thể kiểm chứng: tăng cường nhận thức về tình hình trên biển, cải thiện khả năng tương tác và thúc đẩy hợp tác giữa các lực lượng hải quân. Các hoạt động này có ý nghĩa vì tạo cơ hội để đối tác chia sẻ thông tin, huấn luyện và phối hợp; song chúng chưa tự thân tạo thành một kế hoạch chung nếu thiếu mục tiêu, cơ chế thực hiện và sự đồng thuận của các nước tham gia. Hegseth gọi những hoạt động đó là bằng chứng hợp tác cụ thể, không phải động thái mang tính biểu tượng. Cách nhấn mạnh này phản ánh lựa chọn của Washington: làm sâu thêm quan hệ quốc phòng qua thực hành và phối hợp, thay vì chỉ đưa ra lời cam kết rộng. Tuy nhiên, khuôn khổ quốc phòng ASEAN cần giữ chỗ cho từng nước xác định mức độ tham gia, nếu muốn tránh biến hợp tác thành một khuôn mẫu áp đặt.
Cam kết khu vực trong bối cảnh nhiều sức ép
Đề xuất cũng là cách Washington tái khẳng định vai trò của mình trong an ninh Ấn Độ Dương Thái Bình Dương. Hegseth mô tả tầm nhìn của Mỹ là một khu vực ổn định, an ninh và thịnh vượng, đồng thời nhấn mạnh khả năng răn đe hành vi cưỡng ép mà không đẩy tình hình leo thang không cần thiết. Thông điệp ấy được đưa ra khi các nước châu Á cân nhắc liệu Mỹ có duy trì sự tập trung vào khu vực hay không, trong bối cảnh chiến sự tại Iran gây sức ép lên nguồn lực quân sự Mỹ; căng thẳng Philippines–Trung Quốc ở Biển Đông cũng là vấn đề nổi bật tại hội nghị. Vì vậy, lời kêu gọi hợp tác có hai mặt: Washington khẳng định cam kết, nhưng ASEAN sẽ cần nhìn vào tính liên tục của hoạt động và mức độ đáp ứng ưu tiên của từng thành viên. Tuyên bố về “hòa bình thông qua sức mạnh” có sức nặng chính trị; niềm tin, tuy nhiên, phải được củng cố bằng việc thực hiện.
Mốc 2027 và những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Năm 2027, dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ chính thức Mỹ–ASEAN, được Hegseth nêu như thời điểm để đặt mục tiêu tham vọng hơn. Washington cho biết sẵn sàng bắt đầu triển khai sáng kiến khi Singapore đảm nhận vai trò chủ trì ADMM+ vào năm đó. Mốc này đem lại một lộ trình chính trị, nhưng chưa giải đáp các câu hỏi căn bản: khuôn khổ sẽ ưu tiên nội dung nào, tiến độ ra sao và cách các nước ASEAN tham gia xây dựng sẽ được tổ chức thế nào. Hegseth chưa đưa ra chi tiết cụ thể. Đây không phải thiếu sót nhỏ: một đề xuất chỉ tạo được lòng tin nếu các thành viên cùng định hình chương trình và có thể lựa chọn hợp tác theo lợi ích chung. Triển vọng của hợp tác quốc phòng Mỹ ASEAN vì thế phụ thuộc ít hơn vào quy mô lời hứa và nhiều hơn vào mức độ minh bạch, linh hoạt và khả năng biến cam kết thành hoạt động bền vững.
