Chính sách thu hút phải đi cùng khả năng giữ chân
Chính sách thu hút giáo viên là các biện pháp về tuyển dụng, đãi ngộ và điều kiện công tác nhằm bổ sung nhân lực cho trường học, đồng thời giúp thầy cô gắn bó lâu dài với nghề. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tính toán chính sách riêng để giảm thiếu giáo viên Tiếng Anh, Tin học và Nghệ thuật trên cả nước, theo thông tin ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, nêu tại chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô” chiều 9/11. Đây là hướng đi cần thiết, bởi tuyển thêm người mà không xử lý nguyên nhân khiến giáo viên rời trường sẽ chỉ tạo ra giải pháp ngắn hạn. Chính sách đặc thù vì thế phải giúp các môn khó tuyển có sức cạnh tranh hơn, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc ở những địa bàn đang chật vật giữ đội ngũ.
Quy mô thiếu hụt cho thấy vấn đề không thể xem là cục bộ: đến cuối tháng 9, cả nước thiếu khoảng 100.000 giáo viên; Ngoại ngữ, chủ yếu là Tiếng Anh, thiếu 11.400 người, còn Tin học thiếu 6.430 và Nghệ thuật thiếu 4.800. Những con số này đặt ra yêu cầu phân bổ chính sách theo môn học và địa bàn, thay vì chỉ dựa vào một biện pháp tuyển dụng chung.
Khoảng cách thu nhập khiến trường học khó cạnh tranh
Theo ông Đức, giáo viên Tiếng Anh, Tin học và Nghệ thuật có nhiều cơ hội làm việc ngoài trường với thu nhập cao hơn, trong khi giáo viên mới vào nghề nhận lương chưa tới 8 triệu đồng mỗi tháng. Khoảng cách đó khiến các trường khó thu hút nhân lực, nhất là khi những kỹ năng này được nhiều đơn vị bên ngoài trường học tìm kiếm. Đáng chú ý, tình trạng thiếu người không giới hạn ở vùng sâu, vùng xa mà còn xuất hiện tại thành phố và các địa bàn thuận lợi. Vì vậy, chính sách giáo viên cần giải quyết đồng thời sức hút của nghề và khả năng duy trì đội ngũ, thay vì trông chờ vào tinh thần cống hiến để bù đắp chênh lệch đãi ngộ.
Trải nghiệm tại trường phổ thông liên cấp Tân Đông ở Tây Ninh cho thấy hệ quả cụ thể: khi chính sách thu hút giáo viên giỏi kết thúc, nhiều giáo viên chuyển đi; người ở lại lo học sinh khó bắt kịp bạn bè tại vùng phát triển hơn. Với học sinh, thiếu giáo viên không chỉ là một vị trí còn trống trên danh sách nhân sự; đó là nguy cơ mất tính liên tục trong học tập và cơ hội tiếp cận những môn học thiết yếu.
Lương và phụ cấp là hai đòn bẩy cần tính thực chất
Nâng lương giáo viên là mong muốn lớn của ngành, nhưng chưa thể tách khỏi tương quan tiền lương giữa các lĩnh vực và khả năng cân đối ngân sách. Với khoảng 1,6 triệu nhà giáo đang công tác, điều chỉnh thêm 100.000 đồng mỗi người mỗi tháng cũng đòi hỏi ngân sách bổ sung lớn. Quy mô ấy lý giải vì sao cải cách lương cần lộ trình, song không nên trở thành lý do để trì hoãn việc tìm giải pháp cho nhóm môn đang thiếu nghiêm trọng. Nếu mức lương chung khó thay đổi nhanh, đãi ngộ đặc thù có thể là một phần lời giải, miễn là được thiết kế đủ rõ để giáo viên thấy lợi ích gắn với công việc và địa bàn.
Ở vùng sâu, vùng xa, Bộ cho biết thời gian tới giáo viên sẽ được hưởng phụ cấp thu hút và phụ cấp ưu đãi ở mức cao nhất; theo Nghị quyết 71, mức phụ cấp ưu đãi có thể là 100%. Luật Giáo dục cũng quy định việc bố trí nhà công vụ và các chế độ liên quan đến luân chuyển giáo viên. Đây là những công cụ cần được triển khai đồng bộ: phụ cấp hỗ trợ thu nhập, còn nhà ở và cơ chế luân chuyển tác động trực tiếp đến khả năng ổn định cuộc sống. Giáo viên vùng khó không chỉ cần lời kêu gọi bám trường mà cần điều kiện để làm được điều đó.
Mở thêm nguồn tuyển, nhưng phải theo dõi hiệu quả
Bên cạnh các chính sách đang nghiên cứu, Bộ đã ban hành chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho người muốn vào ngành. Sinh viên hoàn thành từ 70% số tín chỉ của chương trình cử nhân, tương đương năm thứ ba, có thể đăng ký học để ứng tuyển, rút ngắn ít nhất một năm so với trước. Cách mở rộng nguồn tuyển này có thể giúp trường tiếp cận ứng viên sớm hơn, nhưng không thay thế được việc giữ người đã có kinh nghiệm. Trường hợp Tân Đông cho thấy khi chính sách thu hút dừng lại, nhân lực có thể nhanh chóng chuyển sang địa bàn khác.
Bài toán trước mắt vì thế có hai vế: bổ sung giáo viên cho các môn thiếu và tạo đãi ngộ đủ sức giữ họ ở lại. Bộ đang nghiên cứu chính sách đặc thù cho Tiếng Anh, Tin học và Nghệ thuật, đồng thời nêu hướng nâng phụ cấp cho giáo viên vùng sâu, vùng xa; giáo viên cũng quan tâm đến lương và các chế độ đãi ngộ. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc các hướng nghiên cứu có chuyển thành quyền lợi cụ thể, ổn định và phù hợp với từng địa bàn hay không. Nếu chỉ dừng ở tuyển nhanh mà thiếu cơ chế giữ chân, tình trạng thiếu giáo viên sẽ tiếp tục làm giảm cơ hội học tập của học sinh.
