Thiếu giáo viên không thể giải quyết bằng điều chuyển đơn thuần
Chính sách thu hút giáo viên là nhóm giải pháp về tuyển dụng, tiền lương, phụ cấp và điều kiện công tác nhằm đưa người phù hợp đến nơi đang thiếu, đồng thời tạo lý do để họ gắn bó lâu dài. Chiều 9/11, tại chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô”, ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, cho biết Bộ GD&ĐT đang tính toán chính sách riêng cho giáo viên Tiếng Anh, Tin học và Nghệ thuật. Đây là hướng đi cần thiết: tình trạng thiếu giáo viên không chỉ xuất hiện ở vùng sâu, vùng xa mà cả thành phố và những địa bàn thuận lợi.
Tính đến cuối tháng 9, cả nước thiếu khoảng 100.000 giáo viên; riêng Ngoại ngữ, chủ yếu là Tiếng Anh, thiếu 11.400 người, Tin học thiếu 6.430 và Nghệ thuật thiếu 4.800. Những con số này cho thấy tuyển dụng giáo viên theo cách chung khó đáp ứng nhu cầu của từng môn, nhất là khi các môn này cạnh tranh nhân lực với khu vực ngoài trường học.
Lương thấp khiến trường khó giữ người
Nút thắt của tuyển dụng không chỉ là số chỉ tiêu mà còn là sức hấp dẫn của nghề. Theo ông Đức, giáo viên các môn nói trên có nhiều cơ hội làm việc bên ngoài nhà trường với thu nhập cao hơn; trong khi giáo viên mới vào nghề nhận lương chưa tới 8 triệu đồng mỗi tháng. Khi chênh lệch ấy kéo dài, một đợt tuyển mới khó bù được dòng giáo viên có kinh nghiệm rời đi.
Trường hợp cô Phạm Thị Tự ở một trường sát biên giới Campuchia cho thấy hệ quả cụ thể: khi chính sách thu hút kết thúc, nhiều giáo viên chuyển đi, đặc biệt là giáo viên Tiếng Anh và Nghệ thuật. Học sinh vì thế có nguy cơ tụt lại so với bạn bè ở vùng phát triển hơn. Muốn giữ người, chính sách lương giáo viên cần được nhìn như công cụ bảo đảm chất lượng học tập, không chỉ là khoản chi ngân sách.
Phụ cấp phải gắn với điều kiện công tác
Bộ đang nghiên cứu chính sách đặc thù, đồng thời nêu hướng tăng phụ cấp thu hút và phụ cấp ưu đãi lên mức cao nhất cho giáo viên vùng sâu, vùng xa. Ông Đức cho biết, theo Nghị quyết 71, mức phụ cấp ưu đãi dành cho giáo viên ở những địa bàn này có thể là 100%. Luật Giáo dục cũng quy định việc bố trí nhà công vụ và các chế độ liên quan đến luân chuyển giáo viên.
Đây là những công cụ cần thiết, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc chính sách có ổn định, dễ tiếp cận và tương xứng với gian khó hay không. Một khoản phụ cấp chỉ phát huy tác dụng khi giáo viên biết rõ mình được hưởng gì, trong bao lâu và có cơ hội phát triển nghề nghiệp. Bồi dưỡng chuyên môn trực tuyến và kết nối “trường giúp trường” có thể hỗ trợ, nhưng không thay thế được đãi ngộ đủ sức giữ chân người giỏi.
Sắp xếp bộ máy chưa khép lại bài toán nhân lực
Sau sắp xếp, gần 30.000 cán bộ quản lý giáo dục đã được chuyển sang vị trí giảng dạy, góp phần giảm thiếu hụt; tuy vậy, nhiều địa phương vẫn thiếu người. Việc điều chuyển có thể giúp xử lý lệch thừa, thiếu cục bộ, nhưng không tự tạo thêm nhân lực cho các môn đang khan hiếm hoặc khiến giáo viên muốn ở lại nơi khó khăn. Nhu cầu bổ sung nhân sự vì thế vẫn tạo áp lực lên trường học và đội ngũ hiện có.
Bộ đang chuẩn bị thông tư điều chỉnh tỷ lệ giáo viên trên học sinh, đồng thời yêu cầu địa phương thống kê chính xác để làm căn cứ đề xuất tăng biên chế và thuận lợi hơn cho tuyển dụng giáo viên. Đây là bước cần thiết, nhưng thước đo thành công không nên dừng ở số người được phân bổ. Nếu lương giáo viên và phụ cấp giáo viên không đủ cạnh tranh, chỗ trống sẽ tiếp tục tái xuất hiện. Chính sách đặc thù chỉ có ý nghĩa khi giúp trường tuyển được người và giữ họ đủ lâu để học sinh được học liên tục, công bằng.
