Nguy cơ có thể tích lũy khi bạn vẫn thấy khỏe
Phân tầng nguy cơ tim mạch là quá trình dùng thông tin lâm sàng, bệnh sử và các chỉ số sức khỏe để xác định ai cần được ưu tiên đánh giá, tư vấn và can thiệp nhằm phòng biến cố trong tương lai. Sau tuổi 40, đừng lấy cảm giác khỏe mạnh làm lý do trì hoãn kiểm tra: nhiều bệnh mạn tính hình thành âm thầm qua nhiều năm, trong khi mạch máu giảm đàn hồi, huyết áp có xu hướng tăng và chuyển hóa đường, chất béo chậm lại. Lối sống ít vận động, tăng cân và áp lực kéo dài có thể cộng thêm gánh nặng. Tại TP.HCM, trong số hồ sơ người trên 40 tuổi đủ điều kiện đánh giá, 14,7% thuộc nhóm nguy cơ cao và 16,2% thuộc nhóm rất cao. Đây không phải tỷ lệ đại diện cho toàn thành phố, nhưng đủ nhắc rằng sức khỏe sau tuổi 40 cần được theo dõi chủ động.
Đánh giá nguy cơ dựa trên thông tin lâm sàng, tiền sử bệnh và các chỉ số phù hợp, có áp dụng mô hình của Tổ chức Y tế Thế giới. “Nguy cơ cao” không đồng nghĩa đã được chẩn đoán hẹp động mạch vành, cũng không khẳng định chắc chắn sẽ bị nhồi máu cơ tim hay đột quỵ; đó là tín hiệu cần kiểm soát yếu tố nguy cơ. Người thuộc nhóm nguy cơ cao có khả năng gặp biến cố tim mạch trong 10 năm ở mức 10%–20%, còn nhóm rất cao từ 20% trở lên.
Kiểm tra để biết mình đang ở đâu
Kiểm tra tim mạch không nên chỉ bắt đầu sau cơn đau ngực hay khi khó thở. Khám định kỳ có thể phát hiện bất thường trước khi xuất hiện triệu chứng, tạo cơ hội điều chỉnh lối sống hoặc điều trị trước khi bệnh tiến triển nặng. Một lần đánh giá tương đối đầy đủ nên xem xét huyết áp, đường huyết, mỡ máu và điện tâm đồ. Bác sĩ cũng có thể rà soát chức năng thận, tiền sử bệnh, thuốc đang dùng và thói quen sinh hoạt để đánh giá nguy cơ tổng thể.
Hãy mang theo kết quả xét nghiệm, đơn thuốc và số đo huyết áp tại nhà nếu có. Không phải ai cũng cần cùng một danh mục xét nghiệm chuyên sâu; tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch hoặc đột quỵ sớm, hút thuốc lâu năm, thừa cân, tăng huyết áp hay đái tháo đường là những lý do nên trao đổi với bác sĩ để chọn bước đánh giá phù hợp. Mục tiêu không phải khiến bạn lo lắng, mà giúp xác định việc nào cần ưu tiên và theo dõi ra sao.
Kiểm soát sớm để giảm khả năng biến cố
Phát hiện sớm có giá trị vì nhiều yếu tố nguy cơ có thể can thiệp trước khi làm tổn thương tim, não, thận và mắt. Kiểm soát tốt huyết áp giúp giảm nguy cơ đột quỵ và suy tim; kiểm soát cholesterol, nhất là LDL-cholesterol, có thể làm chậm xơ vữa động mạch và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim. Kiểm soát đường huyết và bỏ thuốc lá cũng góp phần bảo vệ mạch máu. Với người đã mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám đều đặn quan trọng không kém việc thay đổi thói quen.
- Giảm muối, thực phẩm chế biến sẵn, mỡ động vật, chất béo bão hòa và đồ ngọt; tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá.
- Duy trì vận động vừa sức, hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ trung bình mỗi tuần; chọn hình thức có thể theo lâu dài.
- Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc và theo dõi cân nặng.
- Đo huyết áp, kiểm tra đường huyết và mỡ máu theo tư vấn; không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc.
Phòng bệnh tim mạch không đòi hỏi một đợt thay đổi quyết liệt rồi bỏ dở. Những bước nhỏ, bền vững cùng lịch kiểm tra phù hợp giúp phát hiện sớm vấn đề và điều chỉnh trước khi biến cố xảy ra. Nếu chưa có triệu chứng, đó là thời điểm thuận lợi để hành động, không phải lý do để chờ.
