Từ ghi nhận vi phạm sang điều hành bằng dữ liệu
Mạng lưới camera cao tốc và trung tâm dữ liệu giao thông là hệ thống kết nối thiết bị giám sát, dữ liệu và cơ quan điều hành để theo dõi tình hình đường sá, phát hiện vi phạm và phối hợp xử lý trên phạm vi toàn quốc. Đây là trọng tâm của Đề án xây dựng hệ thống quản lý giao thông thống nhất, được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 456/QĐ-TTg ngày 20/3/2026. Chiều 31/10, Bộ Công an tổ chức hội nghị triển khai đề án; Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và chỉ đạo. Hướng đi đúng đắn ở đây là chuyển từ cách làm thiên về xử phạt sau khi vi phạm xảy ra sang chủ động phân tích dữ liệu, hỗ trợ điều hành và ứng phó sự cố. Tai nạn giao thông vẫn gây tổn thất lớn về người và sức khỏe, nên công nghệ chỉ có ý nghĩa khi giúp ngăn rủi ro, giảm ùn tắc và cải thiện an toàn thực tế, thay vì chỉ làm tăng số lượng camera.
Một trung tâm quốc gia, 34 đầu mối cấp tỉnh
Theo thiết kế, hệ thống gồm một trung tâm cấp quốc gia do Cục Cảnh sát giao thông vận hành và 34 trung tâm cấp tỉnh đặt tại Phòng Cảnh sát giao thông công an các tỉnh, thành phố. Các trung tâm địa phương kết nối với đầu mối quốc gia, còn camera, dữ liệu giao thông, phần mềm và nền tảng dùng chung phải được chuẩn hóa để trao đổi thông tin xuyên địa bàn. Đến năm 2028, kế hoạch đặt mục tiêu đưa hệ thống hai cấp vào vận hành, phủ camera trên 100% tuyến cao tốc đang khai thác, sử dụng ổn định và cơ bản khai thác trung tâm dữ liệu giao thông quốc gia. Cách tổ chức này có thể giúp lực lượng chức năng có bức tranh rộng hơn khi phương tiện hoặc sự cố đi qua ranh giới tỉnh. Nhưng số lượng trung tâm tự nó không bảo đảm hiệu quả: kiến trúc kỹ thuật, chuẩn dữ liệu và khả năng liên thông mới quyết định các đầu mối có phối hợp được hay không.
Camera ghi nhận, dữ liệu hỗ trợ xử lý và điều phối
Trong quy trình dự kiến, camera cung cấp hình ảnh và thông tin hiện trường; các nền tảng dùng chung đưa dữ liệu về trung tâm để theo dõi giao thông, phát hiện vi phạm và hỗ trợ điều hành. Khi dữ liệu giữa địa phương và trung tâm quốc gia được kết nối, cơ quan chức năng có thể phối hợp xử lý tình huống phát sinh thay vì phụ thuộc vào từng hệ thống riêng lẻ. Đến năm 2030, mục tiêu là kết nối, chia sẻ 100% dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông và dữ liệu giao thông trọng yếu; xử lý vi phạm điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực này; đồng thời giảm tối thiểu 50% thời gian phát hiện và điều phối xử lý sự cố, tai nạn so với trước khi triển khai. Đây là các đích đo được, nhưng trải nghiệm người dân sẽ phụ thuộc vào độ chính xác của dữ liệu, quy trình xác minh và cách thông báo, tiếp nhận phản hồi khi có sai sót.
Thước đo cuối cùng là an toàn và phục vụ người dân
Ý nghĩa của giám sát giao thông không nên được đánh giá bằng số camera hay số trung tâm đã xây dựng, mà bằng việc người đi đường có được cảnh báo và hỗ trợ nhanh hơn, tai nạn và ùn tắc có giảm hay không. Ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng nâng khả năng phòng ngừa tai nạn, hạn chế ùn tắc, bảo vệ tính mạng và giảm chi phí xã hội. Để đạt điều đó, hệ thống cần vận hành ổn định, bảo vệ an ninh dữ liệu và có tiêu chuẩn thống nhất; các địa phương cũng cần nhân lực và hướng dẫn tích hợp rõ ràng. Mục tiêu độ sẵn sàng ít nhất 99,5% cho thấy yêu cầu vận hành liên tục không kém phần quan trọng so với việc lắp đặt thiết bị. Kết luận lại, camera và trung tâm dữ liệu chỉ tạo ra giá trị khi thông tin được chuyển thành hành động kịp thời, việc xử lý minh bạch và người dân cảm nhận được đường sá an toàn hơn.
